Çoklu Zeka
Kuramı Ve Peygamberlerin Konumu
Su, insanların hayatında,
hep aziz oldu… Suyla insanlar hayat buldu, kuru topraklar
yeşerdi. Kâinat, suyla canlandı. Yüce Allah: “Biz her şeyi sudan
yarattık” buyurdu.
Su, bazen yukarıdan aşağıya;
bazen de aşağıdan yukarıya aktı, akıtıldı. Derin kuyulardan
pompalarla, tulumbalarla çekilen su, artezyen borularında doğal
basınçla yükseldi. Motorlarla, hidroforlarla alçaklardan
yükseklere atıldı sular. Dağların diplerinden tepelere, ağaç
köklerinden uçlara doğru geçişim yoluyla ilerleyen su,
yapraklara, dağ tepelerindeki kaynaklara hayat verdi.
Allah’ın arzı yeşerecek,
susuz kalmamalı!
Yüce Allah, arzının
ırmaklarını, derelerini, çaylarını, nehirlerini, hep aynı yönde
akıtmadı. Kaynaklarından doğan sular; çayları, dereleri,
ırmakları, nehirleri oluşturdu. Sular menzillerine doğru yol
alırken; kimisi güneye, kimisi kuzeye, kimisi, doğuya-batıya;
kısacası değişik istikametlere yöneldiler. Geçtikleri bölgelere
hayat vererek son duraklarına ulaştılar.
“Sabah çiyi ile dağların
tepelerindeki ekinler başağa durur.” Rahmânî söz ne güzel ifade
ediyor: Demek ki, sabah çiyi, dağların tepelerinde, insanların
rızkına sebep oluşturuyor.
“Allah’ın adı anılsın diye,
Allah’ın arzına yayılmak” ilâhî murat! Sular gibi değişik
yönlere akın, Allah’ın arzına yayılın ki, Allah’ın adı anılmayan
hiçbir toprak parçası kalmasın yeryüzünde!
Ulaşmadığı yerlere
ulaştırılmak üzere, kaynaklarından; borularla, kanallarla alınan
sular için dağıtım merkezleri yapıldı; adına da, “maslak”
dediler: Sülûk edilen, akılan yer manasına. Maslak (ya da
“meslek”)lardan çeşmelere, evlere borular döşendi. Su, ana
kanallara bağlı tâlî kanallarla, en ücra toprak parçasına kadar
ulaştırıldı. Evlerde, banyo, lavabo, tuvalet “musluk”larından
akan sular, temizlik ve hayat kaynağı oldu.
İnsanlar, tarihin
derinliklerinden sular gibi akıp geldiler; sular gibi Allah’ın
arzına yayıldılar, rızık temini ve geçim derdiyle. Geçimlerini
temin için, değişik alanlara yönelen insanlar, bu alanlara da
“meslek” dediler. Çünkü zamanları, “meslekleri” içerisinde akıp
gidiyordu. Kimileri mal, kimileri hizmet üretti. Üretilen mal ve
hizmetlerin pazarlanması için; pazarlar, borsalar, haller,
meslek birlikleri kuruldu. “Akıllarının erdiği”, “kafalarının
sardığı” işlerin peşi sıra gidenler; zamanla, mesleklerinin
sırlarına, meslek inceliklerine vâkıf oldular. Mesleklerinin
inceliklerini kavrayışları arttıkça, ürettikleri mal ve
hizmetlerin kalitesi de arttı. Kaliteli mal ve hizmet üretimi,
beraberinde, sürümü ve piyasasında söz sahibi olmayı getirdi.
Piyasada söz sahibi, danışılan, Kur’ân’ın deyimiyle; “râsih”
olmak; meslekî bilgisinde kök salmış olmak…
Mesleklerin inceliklerini
anlamak ve anlatmak, ancak meslekî ıstılahları (kavramları)
kullanarak mümkün olacağından; zamanla meslekî kavramlar,
meslekî deyimler, akabinde, meslek grup dilleri oluştu. “Fıkıh”
kelimesi, kök itibariyle; “ince anlamak” demektir. Bir başka
deyimle, mesleklerin inceliklerini anlamak ve anlatmak için
“meslek fıkhı’nı” bilmek gerekiyordu.
Bir mesleğin,
haramını-helâlını, farzını, vacibini, sünnetini bilmek; ancak o
mesleğin fıkhını bilmek, o mesleğin akıl programı, kafa ve zekâ
seviyesi ile donanımlı olmakla mümkün…
Halk deyimleri vardır,
imbikten çıkmış gibi. Bir cümle, bazen, bir-kaç kitaplık anlam
ifade eder: “Her kafa bir olaydı; Bilecik’e Pazar mı
kurulurdu?!” Eğer, Yüce Allah, yarattığı kullarının beyinlerine
tüm mesleklerin programlarını (akıl) yükleseydi; tüm beyinler,
aynı depolama kapasitesinde, işlemci hızları yani zekâ
seviyeleri aynı olsaydı, ihtiyaç duydukları mal ve hizmetleri
kendileri üretebilirler veya üretmeye kalkarlardı- ki, buna
zamanları ve güçleri yetmez- bu durumda, birbirlerine muhtaç
olmazlar, pazarlar kurulmaz, alış-verişler olmazdı. Sonuçta,
para dolaşımı olmaz, değişik ellerde yığılma olurdu.
Birbirleriyle iletişim içerisine girmeyen insanlar, sosyal
varlık olma özelliklerini kaybederler.
Kafa, “başın arkası (ana
bellek)”, peşine düşülen şey. Her kafa, sahibini, yüklü olduğu
beyin programı (akıl) ile anlayabildiği şeylerin peşine
düşürdü. Bedenler, akılların aldığı, kafaların sardığı yönlere
yöneldiler, sülûk ettiler: Aktılar, maslaklardan, mesleklerine…
Meslekler, su gibi temiz
olmalı! Allah’ın boyasıyla arıtılmalı, donatılmalı! Mesleklerin
fıkhı olmalı! Meslek fıkhını (mesleğin inceliklerini, kimyasını)
bilen insanlar ancak, meslekleri, kirlerinden arındırabilirler.
O halde, mesleklerin fıkhını bilebilecek insanların, mutlaka o
mesleğin akıl programıyla donanımlı olması gerekir ki, zamanla
oluşan meslek diliyle, meslek erbabına, mesleğin fıkhını
anlatabilsin, tebliğ edebilsin.
Bilgisayarlar, hayatımızın
içerisine iyice girmiş durumda. Bilgilerin depolandığı ana
bellekleri (hark disk) ve bu belleklerin bilgi depolama
kapasiteleri var (Bayt, kb., mb., gb., tb. gibi depolama
kavramlarıyla ifade edildiği gibi.). İşlemci hızları var(mhz.
kavramıyla ifade edildiği gibi.). Bu bilgisayarlar, yapmak
istediğimiz işlerle ilgili; yazı, resim, grafik, slayt, ses ve
fotoğraf kaydı gibi programları kendilerine yüklemedikçe
işimize yaramıyorlar. Program çeşitliliği çok olsa bile, işlemci
hızları ve depolama kapasiteleri oranında işimize yarıyorlar.
İnsanların, beş duyu
vasıtasıyla (reseptör) elde ettikleri veriler, sinir sistemi
vasıtasıyla, beyindeki ilgili algılama merkezine ulaşıyor.
Odaklanan objeyi algılama, ancak akıl denen beyin programı
çerçevesinde oluyor. (Bakmakla, görmenin farklı olduğu gibi.)
Akıl programında, daha önceki kaydedilen bilgilerle (algı,
bilgiye dönüştürülmek suretiyle hafızaya kaydediliyor.) yeniden
işleme tâbi tutulan (muhakeme edilen) yeni veriler, yeni farklı
bilgilerin oluşumunu hazırlıyor ve yeniden oluşan bilgiler,
farklı şekilleriyle hafızaya kaydediliyor. (Bilgisayarlardaki,
“Dosya-farklı kaydet” tercihiyle kaydedildiği şekilde.)
insanların, doğuştan getirdiği hafıza kapasiteleri, akıl denen
beyin programları, beyin işlemci hızları aynı değil.
Dolayısıyla, yukarıdaki işlemler, bütün insanlarda aynı hız ve
kapasitede olmuyor. Nasıl ki, bilgisayarlarda herkesin ortak
kullanabileceği programlar, satın alma aşamasında yüklü olarak
geliyor, daha sonra, ihtiyaca göre diğer programlar yüklenip
kullanılabiliyorsa, insanlarda da aynı şekilde, ortak ve farklı
programlarla yüklenmiş olarak dünyaya geliyorlar. (Eğer bu
programlar yüklü değil veya daha sonra hafızadan silinmişse, bu
insanlar “Âkil” olmadıklarından yüce Allâh tarafından mükellef
tutulmuyorlar.)
Ortak noktalarda, kendi
problemlerini, akıllarıyla, beyinleriyle çözebilen insanlar,
farklı programlarla çözülebilecek problemlerin çözümünde,
birbirlerinin akıl ve becerilerine ihtiyaç duyuyorlar. Bu durum,
hizmet, mal ve üretim arz ve talebini beraberinde getiriyor.
Para ve diğer mübadele araçları devreye giriyor, sosyal
ilişkiler yumağı başlıyor.
Hz. Peygamber, Medine’ye
geldiğinde, ilk yaptığı işlerden biri, Mescid-i Nebevî’yi inşâ
etmek; diğeri ise Medîne pazarını ihdas etmek olmuştu… Her akıl
bir olsaydı, Medîne Pazarı da kurulmaz; dolayısıyla, sosyal
ilişkileri tanzim eden vahiy, pratik-güncel hayata uygulanabilir
hale getirilip pratik-güncelle hâkim kılınamaz; meslek fıkıhları
oluşmaz, meslek erbabı Allâh’ın boyasıyla boyanamaz; meslekler,
kirlerinden arındırılıp ahlâkî fazîletlerle donatılamazdı…
Yüce Allâh, bazı kullarını
diğerlerinden farklı olarak, bütünsel (küllî), yani, tüm
insanlığa hitap edecek akılla veya bölgesel(kısmî-cüz’î), yani,
bulunduğu bölgedeki insanlara hitap edecek akılla donanımlı, en
yüksek zeka seviyesinde yarattı. İşte bu farklı şekilde
donanımlı olarak dünyaya gönderdiği kullarını peygamber olarak
seçti ki, Son Peygamberde olduğu gibi, tüm kâinâta; diğer
peygamberlerde olduğu gibi kendi bölgelerine tebliği
ulaştırabilsinler.
Evet, Allah’ın
peygamberleri, “fetânet” sıfatına sahip; yani, hitap ettikleri
toplumların en zekîleri idiler. Zekâlarıyla, tüm insanların
zekâlarını; akıllarıyla, tüm insanların akıllarını
kuşatabiliyor; onlara, meslekî ve bölgesel dillerle hitap
edebiliyorlardı.
Yüce Allâh K. Kerîm’inde,
“Para tek elde toplanmasın diye, akılları, değişik yollara sevk
ettiğini” ifade ediyor. Para (mülk), insanlar arasında, elden
ele dolaşıp-dursun; belli kişi ve grupların elinde bir metâ
haline gelmesin!
Allah’ın murâdı: Kullarının;
verdiği akıl programı çerçevesinde, diğer kullarının
ihtiyaçlarını kaliteli biçimde giderebilecek, onları mutluluğa
eriştirecek mal ve hizmet üretimine(muhsin olmaları)
yönelmeleri; alanlarında söz sahibi ve şûrâlarda danışılan
olmaları.
Vaaz kelimesinin genel
anlamı, “Akıbetten, yani başa gelebilecek olan şeylerden
uyarmak” demektir. Bu durumda, her fert uzmanlaştığı alanda,
diğer insanları başa gelebilecek şeyler konusunda uyarmakla
görevli ve sorumlu! Her şahıs mesleğinin vaizi olacak ve olmak
zorunda!
Yüce Allâh’ın, akıllarını
sevk ettiği yönde organize olmayan toplumlarda, doktorlar yarım
oldu, candan etti; hocalar yarım oldu, dinden etti; mühendisler
yarım oldu, evden etti!
Allah’ın bir diğer muradı:
Akılların “vahy”in rehberliğinde alanlarına yönlendirilmeleri.
Akıllar, vahyin rehberliğinden mahrum kaldığında ne mi oldu?
Belki doktorlar uzman ama “bıçak parası(!)” alır, mühendisler
işlerinde mâhir lakin yapıdan malzeme eksiltir hale geldiler.
“Allah’ın Rasulleri, yaptıkları tebliğ karşılığında ücret
istemezler” ilâhî buyruğuna rağmen, din alanını meslek edinmiş
olanların kimileri dünyalık derdine düştüler! Biraz acı bir
ifadeyle: “Dinlerini pazarlar” görünümü arz ettiler. “Hizmet
önde, dünyalık peşinden gelir” anlayışı yerine; hizmeti arkaya
atıp dünyalıkların “peşine” düştüler.
Evet, alanında uzmanlaştığı
halde vahyin rehberliğinden mahrum kalanların kimileri,
toplumların alanlarındaki bilgisizliğinden istifade ederek,
halkın kullandığı tabirle, “insanları keriz yerine koydular.”
Özetle: İnsanlar
mesleklerinde, inançlı, edepli, liyakatli (uzman), vicdanlı ve
de sadık olacaklar!
Günümüzde, yukarıdan beri
anlattığımız olayların insanî boyutu, “Çoklu Zekâ Kuramı”
şeklinde ifade edilmektedir. Genelde, yedi-on yaş grubunda
(1.-3. sınıf aralığında) ortak akıl programlarında eğitim gören
çocukların; hangi alanlara eğilimli oldukları; ön-ergenlik
(4.-8. sınıf aralığında) dönemi arasındaki gördükleri eğitim
sırasında seçilir hale gelmektedir. Öğrenciler, doğuştan
getirdikleri akıl türü ile ilgili derslerde, daha aktif ve
başarılı olmaktadırlar. Bu dönemde alınan ders notlarının ve
yapılan gözlemlerin (aile ve arkadaş grubu da göz önüne
alınarak) analizi yapıldığında; ortaya bir beyin haritası
çıkmaktadır (Tabii ki, objektif ve normal şartlarda.)
Yedi yaş ile başlayan
(temyiz yaşı) ve on yaşından itibaren ergenliğe doğru uzayan
dönem, aynı zamanda, “Zarûrât-ı Dîniye” denilen ve her
“müslüman”ın bilmesi “farz-ı ayın” olan bilgilerin, çocuklara
verilmesi gereken dönemdir. Bundan sonraki (ergenlik ve
sonrası-lise ve üzeri eğitim dönemi) dönemde, yönelecekleri
alanlarla ilgili fıkhî bilgileri öğrenmeleri “farz-ı ayın” diğer
alanlarla ilgili fıkhî bilgileri öğrenmeleri ise “farz-ı kifâye”
olacaktır. Bu bilgileri verme işini de, bütün alanlara hitap
edebilecek bir dînî bilgi donanımına sahip; bu alanların akıl
programıyla yüklü olarak yaratılmış (fâtin-bütün alanların en
zekileri) Allâh’ın bu iş için seçtiği kulları yapacaktır.
Gelişim aşamalarında, yukarıdaki usule riayet edilmeden,
Allah’ın emrettiğinden fazla bilgi mükellefiyeti yüklenmeye
çalışıldığında; mesleklerde ehliyet ve liyâkat bozulmaktadır.
İnsanlar, bir başkasının alanında da kendilerini söz sahibi
görür hale gelmektedirler. Herkes doktor, herkes hoca, herkes
hukukçudur. Bir konu açılmaya görsün, hazır olanların çoğu,
“sohbet meclisinde bu işten anlayan, bir bilen var mı?” diye
düşünmeden ahkâm kesmeye başlarlar!
Yüce Allâh’ın, bazı
kullarını, tüm alanların akıl programlarıyla yüklü olarak
yarattığını-ki, bütün olarak vahyin inceliklerine vâkıf
olabilmeleri başka türlü mümkün değildir- ve bunları peygamber
olarak seçtiğini belirtmiştik. Günümüzde de, yapılan testler ve
analizler sonucu, yüzde ikiyi geçmeyen oranda bir grubun bu
özelliklere sahip oldukları belirtilmektedir. Teknik ifadeyle;
“IQ” seviyesi yüksek olan bu kişiler, tüm alanlarda başarılı
olabilmekte, mesleklerin inceliklerini anlayabilmekte ve
anlatabilmektedirler.
Üzülerek ifade edelim ki,
günümüzde, mesleklerin itibarı (popülerliği) getirdiği kazanca
göre değerlendirilmektedir. Yine üzülerek ifade edelim ki, Yüce
Allah’ın, tüm alanların zekâ ve akıl türleriyle yüklü olarak
yarattığı bu, IQ seviyesi yüksek olan insanlar; gerek toplum,
gerekse veli ve eğitimciler tarafından işte bu popülerliği
yüksek mesleklere yönlendirilmektedirler.
Sonuç: Peygamberimiz
Muhammed aleyhisselâm, son peygamberdir. Kıyamete kadar devam
edecek zaman sürecinde bir daha peygamber gelmeyecek,
peygamberimizin yüklendiği tebliğ görevini, “peygamber
vârisleri” diye nitelendireceğimiz, peygamberlerin taşıdığı
sıdk, emânet, fetânet, ismet ve teblîğ sıfatlarını taşıyan
insanlar yerine getireceklerdir!
Her devirde, Allah’ın
lütfettiği, “çoklu zekâ programıyla yüklü” değerlerini peygamber
vârisliğine yönlendirmeyen, en zekîlerini Allâh’ın yoluna
kurban etmeyen toplumların, ortaya çıkan yolsuzluklardan,
meslekî ahlaksızlıklardan (toplumca malum olanların, burada
tekrar-tekrar anılmasına gerek yoktur.) şikayet etmeye hakları
olmayacaktır…
Peygamber efendimiz,
“insanlara akılları ölçüsünce hitap edin!” buyurmaktadır. Tekrar
ifadeyle, her mesleğin, meslek incelikleri, meslek
dili(ıstılahları) ve meslek fıkhı vardır. Yüce Allah’ın vahyi,
meslek ahlâkı, mesleklere ait fıkhî bilgiler; o mesleğin
incelikleri ve literatürü vasıtasıyla meslek erbabına
ulaştırılabileceğinden (tebliğ); bu işi de, ancak, o mesleğin
akıl programıyla yüklü, vahiy ve nefis tezkiyesi eğitimi almış,
günümüz peygamber vârisleri yapabileceklerdir…
