|
|
|
KÖYLEŞEN DÜNYAMIZDA MEDYA VE TÜRK MEDYASININ ETKİLERİ
"Medya dördüncü kuvvetin birincisidir. Diğer kuvvetler ise ona
tabidir." (Yunus NADİ)
Bu söz medyanın gücünü ne kadar iyi ifade ediyor değil mi?
Yaşadığımız çağ, medyanın kendi imparatorluğunu kurduğu, geniş
kitlelere hâkim olduğu ve bu hâkimiyetin monopolis/tekelci
anlayışa dönüştüğü bir çağdır. Bu bağlamda İsmet Özel'in de tam
bir isabetle belirttiği gibi medyanın gücü giderek güçlülerin
medyası hâline geliyor. Bu sebepledir ki medyaya hakim olan güç
odakları bu gücü kendi çıkarlarını korumak, karşısındakinin hak
ve özgürlüklerini elinden alıp susturmak ve sindirmek yönünde
kullanmışlardır. Bu hususta Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Eski
Başkanı Nail Güreli'nin söyledikleri oldukça düşündürücü:
"Medya halkın gözü, kulağı olmaktan çıktı. Türk medyası giderek
tekelci sermayenin eline geçmekte. Medya, zihniyet olarak da
devletten bağımsız değil. Ülkemizle birlikte medyada tıkandı.
Devlet gibi medyanın da sağlıklı bir şekilde yapılanmasının
zamanı artık gelmiştir."
Bugünkü haliyle Türk medyası; topluma televole kültürü empoze
eden, paparazzi/magazinel programlarla dînî ve ahlakî
değerlerimizi tahrip eden, asparagas/düzmece bilgi ve haberlerle
toplumu yanıltan, yanlış bilgilendiren, çete ve mafya ile iç içe
olan, manipülatif haberlerle kitleleri kendi çıkarları
doğrultusunda yönlendiren; birtakım kişi, kurum ve kuruluşlara
yargısız infaz uygulayan yozlaşmış, aslî vazifesini yerine
getirmeyen bir fenomen olarak karşımıza çıkmaktadır. Maalesef
Türk medyası, patronu adına iş takipçiliği yapan köşe yazarları
ve gazeteciler, siyasî iktidarlarla kol kola olup daha fazla
teşvik primi ve kredi alan, özelleştirme sürecinde düşük
fiyatlarla ve vadelerle KİT kuruluşlarını satın alıp haksız
rekabete yol açan banka ve holding sahibi patronlar, darbe
kışkırtıcılığı yapan darbe severler ile doludur. Bunların
ötesinde Batı emperyalizminin sözcülüğünü yapmak, içerdiği
şiddet ve cinsel ağırlıklı programlarıyla Türk ailesinin ve
toplumunun temeline dinamit koymak, Türk medyasının diğer belli
başlı vasıflarıdır. Böyle bir medya anlayışından sağlıklı bir
bilgi ve haber edinmek mümkün müdür? Elbette değildir, nitekim
bu konuyla ilgili olarak Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Eski
Başkanı Nail Güreli şunları söylemektedir:
"Bugünkü medya mensuplarına baktığımızda patronları adına ihale
takibi yapandan ihtilalcilere çanak tutanlara, birbirine olmadık
küfürler savuranlara, her türlü dalavereli işlere bulaşanlara
kadar birçok tipi görmemiz mümkündür."
Ülkemizde medya patronluğu çok cazip. Zira gazete veya TV sahibi
olmak bir iş adamına çok prestij kazandırır ve birçok kapalı
kapıyı açan anahtar niteliği taşır. Medya patronu başta hükümet
üyeleri olmak üzere tüm siyasîlerle ilişkilerde, gazete ve TV'si
olmayan diğer iş adamlarına göre çok daha avantajlı duruma
gelir. Bunun sonucunda iktidara yakın olan medya patron(ları)u
devlet imkânlarının hepsinden fazlasıyla yararlanır. Yine Türk
medyasının genel ahlak ve basın yayın ahlakından hızla
uzaklaştığı, şahsiyet ve kimlik sahibi yazarların ve
gazetecilerin sayılarının azaldığı bir gerçek. Bunun sebebi ise
yukarıda da işaret ettiğimiz gibi medyanın ticarîleşmesi,
kartelleşmesidir. Bir gazete ya da TV'nin yazar, gazeteci ve
diğer personelinin neredeyse koro halinde "sahibinin sesi"
olmaları, patron hâkimiyetinin hangi boyutlara ulaştığını
göstermesi açısından oldukça düşündürücü. Patronu adına iş
takipçiliği yapan gazeteci ve yazarlar ise hepimizin bildiği bir
diğer gerçek. Bu hususla ilgili olarak Mehmet Barlas şunları
söylemektedir:
"Kartel medyasında her türlü yalan ve karalayıcı haber
yayımlanabilir. Buna karşılık kartel medya sahibinin ilgi
alanına giren bütün haberler sansüre uğrar. Muhabir, gazeteci ve
yazarlar için korkulan şey yalan haber değil, medya patronun
çıkarlarına aykırı olan haberdir."
Bu noktada birbirinin kurdu olan medya patronlarının kavgaları
sırasında ortaya çıkan durumun tabii bir sonucu olarak halkımız
medyaya güvenmemektedir.
Türk medyasının bir diğer olumsuz yönü ise şiddeti ve cinselliği
ön planda tutmasıdır. Özellikle çocuklar ve gençler şiddet ve
cinsellik içerikli programlardan oldukça menfi yönde
etkilenmektedirler. Bu bağlamda RTÜK'ün TV yayınlarında
çocukların istismar edilip edilmediği ve çocuklara yönelik
programlar konusunda yaptırdığı ankete katılanların yüzde 90'ı
çocukların duygusal istismarına yönelik yayınlar yapıldığı
kanısında. Yüzde 86.5'i çocukların fiziki açıdan istismarına
yönelik yayınlar yapıldığını söylerken, yüzde 79'u da TV
programlarında çocukların cinsel açıdan istismar edildiğini
ifade etti. Yine ankete katılanların yüzde 85'i çocukların
izleyebileceği saatlerde cinsellik, şiddet ve zararlı madde
bağımlılığını özendirici programların yayımlandığı görüşünü
belirtirken, yüzde 65'i çocuklarının bu tür programları
izlemesini kontrol edemediklerini, yüzde 87'si de çocuklara
yönelik yapılan yayınları yeterli bulmuyor. Tv kahramanlarının
çoğunun karşılaştıkları zorlukları, başkalarını öldürerek
çözümlemesi ve buna rağmen kahramanların harika, haklı ve güçlü
gösterilmeleri yüzünden bu tür şiddet filmleri, çocukların iyi
kötü ayrımı yapabilmelerini önlüyor.
Toplumumuzda tecavüz, kapkaç, yaralama ve öldürme olaylarının
artmasında medyanın toplumun bilinçaltına yerleştirdiği şiddet
ve cinsel içerikli görüntülerin rolü oldukça büyük. Uzmanlar,
medyadaki programların Türk toplumunda şiddet, sapkınlık,
şahsiyet ve dürtü bozukluklarına sebep olduğunu belirterek:
"İnsanlar âdeta şiddet ile iç içe yaşamak zorunda bırakılıyor.
Şiddet içeren filmler ve haber programları öylesine arttı ki,
dürtü kontrolü zayıf olan insanlar, bu tür programlardan
fazlasıyla etkilenebiliyorlar, bu tür insanlardaki mevcut olan
şiddet eğilimlerini kamçılıyor." Yine bu konuda uzun yıllar
BBC'de görev yapmış ünlü iletişimci Martin Esslin'in tespitleri
ise şöyle:
"Seyirci kitleler, şiddete alıştıkça şiddetin etki
uyandırabilmesi için daha fazla şiddete ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu durum, ana yayın kuşağındaki dramatik diziler için olduğu
kadar haberler için de geçerlidir. Haber programlarının
editörleri, hangi programda olursa olsun seyirci kazanabilmek
için şiddet unsurlarını haber programının merkezî yerine
koymaktadırlar. Terörizm, bombalamalar, intiharlar, suikastlar,
rehin almalardaki artışla televizyonun birinci bilgi kaynağı
durumuna yükselmesi çok yakından ilgili. Artık çağdaş suçluların
TV ekranlarına sıkça yansımasına alışır olduk."
Medyada şiddetin gerçek ve kurgu örnekleriyle sürekli karşı
karşıya kalan birey, şiddet konusunda hızla tepkisizliğe
yöneltilir. Yüz milyonlarca insanın dünyanın herhangi bir
yerindeki soykırıma tepkisiz kalabilmesi ya da cılız bir tepki
göstermesi kitlesel olarak medyatize olmanın bir sonucudur. Bu
tür kitlesel tepkisizleşmenin sonucunda kişisel davranış
biçimlerine de sirayet eden bir etkilenme söz konusu olabilir.
Yine medyanın geniş kitlelere şiddeti empoze etmesinin en iyi
örneği; bir futbol maçını seyreder gibi birinci ve ikinci körfez
savaşlarını canlı yayından seyretmeleridir.
Türk medyasının bir diğer olumsuz yönü de halkımızın dînî inanç
ve değerlerine savaş açması, hatta bu konuda darbe
kışkırtıcılığı yapmasıdır. Bunun en iyi örneği hepimizin bildiği
ve yaşadığı 28 Şubat sürecidir. Bu hususta CİA eski ajanı Paul
Hanzen'in medyanın bu süreçte oynadığı rol için söyledikleri
ibret verici:
"Türk medyasının dincilere karşı yürüttüğü mücadeleyi takdirle
karşılıyor ve destekliyoruz."
Yine bu hususta Can Ataklı'nın söylediği şu sözler hâlâ
hafızalarımızda tazedir:
"Kartel basının 28 Şubat sürecinde yazdıklarının yüzde doksanı
yalandı."
Medyanın müslümanlara fundemantalist, kökten dinci, aşırı dinci,
radikal dinci, irticacı, gerici gibi ifadelerle hakaret etmesi,
hedef göstermesi ise medyanın halkımızın inançlarıyla ne kadar
ters düştüğünün en somut misalidir.
Medyanın İslam dünyası ile ilgili haber ve bilgilere hiç yer
vermemesi veya kasıtlı olarak çarpıtarak yanlış vermesi üzerinde
düşünülmesi gereken bir diğer konu. Bu hususta Edward Said
şunları söylemektedir:
"İslam dünyasının büyük bir kısmı ABD ve Batı üretimi haber
programlarının istilası altındadır. III. Dünyanın diğer fertleri
gibi müslümanlar da haber almak için, haberler kendilerini çok
yakından ilgilendirse bile, az sayıdaki haber ajansının tekeline
güvenmek zorunda kalmaktadırlar. Dolayısıyla haber kaynağı
olmanın dışında 'haber tüketici'si de olmak durumundadırlar.
Tarihte ilk defa bu kadar kapsamlı bir şekilde, İslam dünyası
kendisi hakkındaki bilgileri Batı patentli bilgi ve haberlerden
öğrenmektedir."
Medyanın bilhassa da TV'nin "okuma kültürü"nü yok ettiği
hepimizin malumu. Zihnî gelişim için okuma eyleminin yerini
hiçbir eylem tutamaz. TV seyircisi olmak için hiçbir beceri
gerekmez. Bu hususta Neil Postman'ın tesbitleri oldukça önemli:
"TV, okuma yazma kültürünü genişletmez ve pekiştirmez, aksine
okuma yazma kültürüne saldırır."
Yine bu hususta mütefekkir Cemil Meriç şunları söylemektedir:
"Televizyon, aylak, şuuru iğdiş edilmiş hiçbir zaman okumak ve
düşünmek alışkanlığı kazanmamış sokaktaki adam için icat edilmiş
bir nevi afyondur."
Özellikle gelişme çağındaki neslin okuma, düşünme, ders çalışma
araştırma-inceleme yapma vb. gibi değerli zamanlarını çalmakta;
zekâ dil ve ifade güçlerini dumura uğratmakta, inanç, kişilik ve
ahlak yapısını olumsuz yönde etkilemektedir. Şu örnek konumuzun
daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır: Kanada'da televizyon
yayınlarının ulaşmadığı ücra bir yerde yapılan bir araştırmada,
137 öğrenci ifade kabiliyetleri bakımından incelenmiş, daha
sonra bu bölgeye TV yayınları ulaştırılıp birçok aile TV almış.
İki yıl sonra aynı öğrencilere bir kere daha test uygulanmış ve
öğrencilerin sözlü ifade kabiliyetlerinin büyük ölçüde
gerilediği ortaya çıkmıştır.
Sonuç itibariyle şunları söylemek gerekirse; bugünkü Türk
medyası halkın gözü kulağı olan, halka hakkı, iyiyi, doğruyu,
güzeli öğreten bir medya değildir. Tam aksine, halkı kendi
çıkarları doğrultusunda yönlendiren, halkın inanç ve değerlerine
savaş açan, sahip olduğu banka, sanayi ve ticaret kuruluşlarıyla
haksız rekabete yol açan, iktidara yakın durup muhalefeti
susturmaya çalışan - çıkarlarına aykırı olursa tersi de
olabilir- bir medyadır. Böyle bir medyadan doğru ve objektif bir
haber edinmek mümkün değildir. O halde, biz mütedeyyin kesim
kendi medyasını kurmalı, mevcut olanları da desteklemeliyiz.
Aksi halde iletişim bilimci Aldoux Huxley'in kartelleşen medya
için söylediği:
"Şimdiye kadar bunca çokluk, bunca azınlığın elinde kalmamıştı"
sözünde de ifade ettiği gibi, biz çokluğa hükmeden azınlık
kartel medyasından kurtulamayız.
BİBLİYOGRAFYA:
-Avcı, Nabi, Enformatik Cehalet, Rehber yay., 3. bsm., İstanbul
1990.
-Cuma Araştırma Grubu, "Utanmaz Basın", Cuma Dergisi, sy: 482,
Ocak 2001, ss:3-7
-Deri, Mehmet, "Gücün Öteki Adı: Medya", Kalemkâr dergisi, sy:4,
Aralık 2001, ss:5-7
-Doğan, Mehmet, İletişim veya Dehşet Çağı, Timaş yay., İstanbul
1993.
-Hüseyin, Asaf, Batı'nın İslam'la Kavgası, (çev: Mesut Karaşahan),
Pınar Yay., İstanbul 1991.
-Özdemir, Said, Medya Emperyalizmi ve Küreselleşme, Timaş yay.,
İstanbul 1998.
-Refik, İbrahim, İletişim Çağında Kültürde Dirilmek, TÖV Yay.,
İzmir 1998.
-Ünalan, Şükrü, "Medyatik Kültür ve Savrulan Yapımız I,"
Kalemkâr Dergisi, sy: 4, Aralık 2001, ss: 2-4
---------,Şükrü, "Medyatik Kültür ve Savrulan Yapımız II," a.g.d.,
sy:5, Ocak 2002, ss: 2-5
|
|
