ABDULLAH
MAHİR İZ
28
Ocak 1895’te İstanbul’da Doğdu. Babası Külahîzâdeler
diye anılan bir ilmiye ailesinden, Medine ve Ankara kadılıklarında
bulunmuş Seyyid İsmail Abdülhalim Efendi, annesi, kadılar, şeyhülislamlar
yetiştirmiş bir aileden gelen Raife Hanımdır.
Babası
devlet görevinde bulunmasından dolayı tahsili muhtelif yerlerde
geçmiştir. Babası özel ders alması için Saraybosnalı Müderris
Mahmut Necî Efendi’yi getirmiştir. Medine’den döndüklerinde
Vefa İdadi’sinde talebelik yaparken; tekrar babasının tayini
Ankara’ya çıkınca, Ankara’da Sultânî’den mezun oldu.
Aynı okulda 1916 yılında Türkçe öğretmeni olarak göreve başladı.
59
yıl sürecek olan öğretmenlik hayatı ülkenin muhtelif okullarında
sürmüştür.
Ankara’da
muallimlik yaparken, aynı zamanda Büyük Millet Meclisi’nde
zabıt katibi, zabıt mümeyyiz ve ikinci grup şefi sıfatıyla dört
yıl görev yaptı. Bu süre içerisinde vazifeli olarak
Ankara’ya gelen Mehmet Akif Ersoy ve Ömer Ferit Kam’dan
ziyadesiyle faydalandı.
Nihayet
1924 yılında Ankara’dan ayrılarak İstanbul’daki İmam
Hatip Mektebinin tarih hocalığına tayin edildi. Bu arada Üniversite’de
tahsil hayatını sürdürmek için önce eczacı mektebine, ardından
Kimya ve Hukuk Fakültelerine yazılıp bir süre davam ettiyse de
yarım bırakarak Edebiyat Fakültesine kaydoldu. Nihayet 1938 yılında
buradan mezun olmuştur.(1)
Yazar
Olarak Mahir İz
Mahir
İz’in öğretmenlik hayatının son devirlerinden biri Haydar
Paşa Lisesi’ndeki Edebiyat öğretmenliği ile İstanbul İmam
Hatip Müdürlüğü oldu. Nitekim Çamlıca Kız Lisesi Edebiyat
öğretmeni iken emekliye ayrılmıştır.
İstanbul
Yüksek İslam Enstitüsü’nde İslamî Edebiyat dersini okutmak
üzere mesleğe tekrar geri döndü. Burada ayrıca tasavvuf
tarihi, hitabet ve irşad derslerine girdi. Özellikle, talebesi
ve asistanı olan Selçuk Eraydın Bey’in tuttuğu
tasavvuf notunu kendisinin de ilavelerle yeniden gözden geçirerek
bastırması büyük bir kazanç olmuştur.
1960
ihtilalinden sonra Kur’an-ı Kerim’ Latin harfleriyle basılması
konusunda danışmanlık üzere Diyanet İşleri Bakanlığı
tarafından davet edildiği Ankara’daki bir toplantıda bunun
yanlış olduğunu söyleyerek vazgeçilmesini sağladı. Aynı yıl
Diyanet İşleri Başkanlığınca hazırlanan Kur’an-ı
Kerim ve Türkçe anlamı adlı eserin redaksiyon heyetine başkanlık
yaptı.
Maksud
Kamran takma adıyla şiir yazan İz Hoca, edebî yazılarını
Namık Yaz, ilmi yazılarını da Abdullah Söğüt müstear
ismiyle yazmıştır. Bu yazılarını; Diyanet gazetesi, Sa’y
mecmuası, Sebilürreşad, İslam düşüncesi, Tohum, Oku, Hilal,
Yeni istiklal, Bugün, Yeni Asya gibi gazete ve mecmualarda neşretmiştir.
Şiir,
makale ve ilmî yazıların yanı sıra “Din ve
Cemiyet”, “Tasavvuf” ve bir de “Yılların İzi” diye
hatıra ve anılarının mevcut olduğu eseri mevcuttur.
Cemiyet
Adamı Olarak Mahir İz
Toplumun
şuurlanması, değerlerine sahip çıkması ve bozulmaması için
büyük çaba sarfeden Mahir Hoca; özel Fatih Kolejini kurarak,
kurucu müdürlüğünü yapmıştır(1965-1968). Sosyal
faaliyetleriyle de dikkat çeken İz Hoca birçok cemiyet ve vakfın
kuruluşuna katılmış, buralarda aktif hizmetlerde bulunmuştur.
Başlıcaları;
-Azm-i
Millî Cemiyeti
-Muallimler
Cemiyeti
-İlim
Yayma Cemiyeti
-İslamî
İlimler Araştırma Vakfı
-Milli
Kültür Vakfı gibi kuruluşlartir.
Bir
ara siyasete de giren Mahir İz Hoca; Erzurum’dan 1961 ve 1965 yıllarında
Senato seçimlerine katılır, fakat kazanamaz. Milli Nizam
Partisi’nin kurulmasında veciz bir konuşma yapar, bu partiyi
destekler; kendisine milletvekilliği teklifi yapılır
lakin hasta olduğundan kabul etmez.(2)
Çok
sevilen ve sayılan Mahir İz Hoca’nın fahrî olarak yaptığı
ev sohbetleri, birçok güzide insanın yetişmesine vesile olmuştur.
Sevenlerin hayırla yâd ettiği Hocaefendi 9 Temmuz 1974 yılında
vefat etmiştir. Sahra-yı Cedit Mezarlığına defnedilen Mahir
İz Hoca’ya Allah’tan rahmet dilerken böyle bir insanı, daha
iyi tanımak için Mustafa Özdamar’ın yazdığı “Mahir İz
Hoca”yı tavsiye ediyorum.
Sevenlerin
Kaleminden Mahir İz Hoca
“Allah’ın
ve Rasulünün istediği müslüman cami içinde anlaşılmaz.
Cami cemaati veya Arafat’taki cemaat, Allah’ın bin bir
emrinden ancak ikisini yerine getiren kimse demektir. Müslümanın
hakiki ölçüsü cami dışındaki muamelatından, işlerinden
meydana çıkar...” diyen Mahir Hoca’nın çok sayıda
seveni vardır.
Onlardan
bazıları, biz İlahiyat Fakültesinde okurken dersimize girdi.
Mesela Mustafa Uzun Bey anlatıyor;
“İlk
maaşımı aldım Hoca’nın önüne koydum:
-
Hesap et bakalım, maaşın yüzde iki buçuğu ne ediyor? dedi.
Hesap ettim ayırdım.
-
Hah dedi, şimdi oldu işte! Bu yüzde iki buçuk senin maaşının
zekatıdır! Her ay maaşını alır almaz yüzde iki buçuğunu
hesapla ve fazla beklemeden bir fakire ver, dedi.”
Merhum
Mahir İz Bey’in hayatı boyunca büyük bir aşk ve azim
ile devam ettiği asıl hizmet yolu, kendisine has bir ihlas ve
kemal ile irade ettiği inanılmaz sohbetleri idi. Her yaş ve
tabakadan insanla, derin bir tevazu ve samimiyet içinde konuşur,
incitmeden ve hissettirmeden onları, iman ve hayat hakkında irşad
ederdi.(3)
Mahir
Hoca sosyal bir insandı. Bir cemiyet adamı idi. Emekli olduktan
sonra bile insan yetiştirme gayreti içinde oldu. Davranışları
çok ölçülüydü. Ne ifrat ne tefrit, aşırıya kaçmazdı,
orta yolu takip ederdi hep.(4)
“Zor
be! Mahir Hocayı anlamak epey zor.” diyen Selçuk Eraydın
anlatıyor:
“Bazen
beni bir yere gönderirdi, falan yerden şunu al gel diye:
-
Al şu harcırahını!.. der elime ayrıca bir para tutuştururdu,
oraya gidip gelme ücreti.
-
Hocam ben zaten oradan geçiyorum, yolumun üzeri! Filan diye
itiraz etmeye çalışırdım ama yooo! Mahir Hoca bu:
-
Evladım al şu harcırahını! Tarikat-ı Furkaniyyenin, Kur’an
yolunun, esası bu evladım! Ben bu iş için oraya gitmek zorunda
mıyım? Zorundayım! Oraya kadar gidip bu masrafı edecek miyim?
Edeceğim! Eee sen yolunun üzerinde de olsa, beni oraya gidip
gelme zahmetimden kurtarıyorsun evladım! Al şu parayı! der,
bir de teşekkür ederdi.
Mümkün
değil, belli bir harçlık vermeden hiç kimseyi hiçbir yere göndermezdi.”
Nezaketi,
nezafeti, alicenaplığı ile hayran olunan kıymetli bir insan. Böylesine
ölçülü, birikimli insana ne kadar ihtiyaç var. Onun gibi
olanlara da...
Yılların
İz’i isimli hatıratından bir hatıra ile yazıma son
vereyim.
Ethem
Feyzi Bey ve Rüyaları
Beykoz
Ortaokulu’nda bir hadise dikkat nazarımı çekmişti. Bir gün
Ethem Feyzi Bey namında orta yaşlı bir zat odama girdi. Eski
Ticaret Mekteb-i Âli’sinden mezun olduğunu, sonra Paris’e
gittiğini, Sorbon’da tahsil ettiğini, vaktiyle Hariciye
Vekaleti’nde bulunan Yusuf Kemal Tengirşenk ile ve Kırım
Cumhurbaşkanı Cafer Kırımer ile mektep arkadaşı olduğunu söyledikten
sonra vesikalarını çıkartıp gösterdi ve Fransızca
derslerine talip oldu. Bizde onüç saat açık ders vardı.
-
Hemen sizi inhâ edelim, dedim. Memnun oldu.
-
Kaç gün sonra uğrayayım? dedi.
-
Şimdiye kadar yazdığım yazılarımın cevabını onsekiz günde
almaktayız. Bu da öyle gelir, dedim. Veda edip ayrıldı. Hafta
dolmadan tekrar geldi. Beykoz’da bir işi olduğunu için uğradığını
söyledi. Görüştük gitti.
Ondan
sonra yine bir gün uğradı ve cevabın gelip gelmediğini sordu.
Kendisine:
-
Daha zaman dolmadı; beş on gün daha bekleyeceğiz, demem üzerine,
bana:
-
Bizim iş oldu, fakat eksik gelecek; onüç saat olmayacak, dedi.
-
Eksik olmasına ihtimal vermem, fakat kararnamenin çıktığını
kimden öğrendiniz? dedim.
-
Manevî posta geldi, dedi.
-
Anlayamadım, deyince güldü.
-
Dün akşam rüyamda müdirin odasında oturuyordum. Hademe
kahve getirdi. Önce müdire, sonra bana verdi. Fakat fincanı
bana uzatırken tabağa döküldü. Ondan dolayı eksik
gelecektir, dedi. Ben de cevap olarak:
-
Rüyalar daima aksine yorulurlar, eksik görünen şey fazla
gelir, dedim.
Tabii,
bu bir teselli sözü idi, muteber değildi. Ayrıldık. Beş gün
sonra kararnâme geldi. Bir de kararnâmeye baktık, dokuz saat.
Üç saatlik sınıfın birini Osmanbey’de hususi bir
okulu olan Madam Gabriyel’in kızı Leyla Hanıma vermişler. Rüya
aynen çıktı. Benim rüyadan ziyade Ethem Feyzi Bey’in rüyaya
olan tam olan itimatı dikkatimi çekmişti.
Tebliğat
yaptık, geldi. Vazifeye başladı. Mektep bittikten sonra onunla
vapur yolculuğu yapıp, sohbet etmek için İstanbul’a kadar
giderdim. O zaman biz Kanlıca’da oturuyorduk. Bütün hayatını
zaman zaman sıra ile anlattı. Paris’te iken serbest bir
hayat geçirmişler. Rus ihtilali sırasında Dağıstan
Maarif Nazırlığı yapmış, Ruslar sonra birçok mültecilerle
beraber bunu Sibirya’ya sürmüşler, Orada dört sene kalmış
iyiden iyiye sıkılmış ve Hakka teveccüh etmiş.
Bir
gece rüyasında, “yarın yağmur yağacak” demişler.
Sabahleyin kalkınca arkadaşlarına söylemiş, hava günlük güneşlik
olduğu için arkadaşları, “keramet satıyor, peygamberliğe
başladı” demişler. İkindiye kadar hava güneşli olarak geçtikten
sonra birden bire kararmış, çok şiddetli yağmur yağmaya başlamış.
Bunu gören arkadaşları: “Evliyanın dediği çıktı” diye
kendisine yaklaşmışlar. O gece yatmış, rüyasında kendisine
Rusça olarak (Rusça imlasını bilmediğim için telaffuzunu
aynen yazıyorum) “Nöpraçiteta” demişler. O da korkmuş. Bu
“Peygamberlik taslama!” manasına geliyormuş. (5)
Birbirinden
ilginç kişi ve olayları öğrenmek için yazarın bu eserini
okumanızı tavsiye ederim.
1-
Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi: c. 23.
2-
Mahir İz Hoca- Belgesel-Mustafa Özdamar: Marifet Yay.
1994, s.152
3-
M. Ertuğrul Düzdağ
4-
M. Niyazi Özdemir
5-
Yılların İzi, Mahir İz, İrfan Yayınları, s. 255-256
