ELİNİZ
KÂRDA GÖNLÜNÜZ YARDA OLSUN
Bütün
dikkatlerin/nazarların dünyaya yöneldiği, maddî mesele ve
menfaatlerin ön plana geçtiği, çıkarların çarpıştığı,
azıcık bir menfaat uğruna pek çok manevî değerlerin feda
edilmekten çekinilmediği, gösteriş, ikiyüzlülük ve çıkarcılığın
revaçta olduğu bir çağda yaşıyoruz.
Hayat
sadece dünya hayatından ibaret olsaydı böyle davranmanın
belki avantajları olurdu. Ama bu geçici hayattan sonra bitmeyen
bir hayatın geleceğinin kesinliği, insanı düşünmeye davet
etmektedir. İnsan öyle yaşamalı, öyle şeyler yapmalı ki, sağladığı
menfaatler kabir kapısında sönmesin, sonsuz hayatta da devam
etsin. İnsan öyle davranmalı ki, dünyası gibi ahireti de
mamur olsun. Öyleyse “eli boş gidişi” önlemek için neler
yapılmalı, nelere dikkat edilmeli, nasıl yaşanmalıdır?
Yaşamak,
günlük ihtiyaçlarımızı karşılamak için gerekli şeyler
vardır ki, bunların başında para gelir. Pek çok şeyi yerine
getirebilmek için maddî varlığa ihtiyaç vardır. Mesela zekat
verebilmek, hacca gidebilmek, kurban kesebilmek, fakirleri
sevindirebilmek, aile fertlerini geçindirebilmek için çalışmak
emredilmiştir. Bazı ibadetleri yerine getirebilmek için
zenginlik şartı aranmıştır.
Kur’an-ı
Kerim’de “mal”, “hayır” olarak isimlendirilmiştir.
“İnsanoğlu
hayır (mal) sevgisine aşırı düşkündür.” (1)
“Birinize
ölüm geldiği zaman, eğer bir hayır (mal) bırakacaksa....”
(2) ayette geçen hayır, mal manasındadır.
“Mal
(servet) ve oğullar, dünya hayatının zineti (süsü) dür.”
(3)
Malın
hayır veya şer oluşu, kullanımı, kazanılması ve harcamasına
göredir. Helalden kazanılır, iyi yerde, faydalı şekilde
kullanılırsa hayır olur, hayır getirir. Şayet zıddı olursa
şer olur, şer getirir.
Halk
arasında “paranın dini, imanı olmaz” diye bir laf var.
Ziya Paşa’nın dediği gibi “Evvel yoğ idi bu rivayet yeni
çıktı” Kim demiş paranın dini imanı olmaz diye?
Elbette parayı dinsiz, imansız ilan eden anlayış, haram, helal
kaygısı olmayan, ahiret hesabı olmayan materyalist, kapitalist
dünya görüşüdür.
Batı’nın
ve Batılının bu anlayışını Mark Twain şöyle özetler:
“-
İnsan hayatının amacı nedir?
-
Zengin olmak,
-
Nasıl?
-
Eğer becerebilirsek şerefsizce, mecbur olursak namuslu yoldan.
-
Tek ve gerçek tanrı kimdir?
-
Tanrı paradır. Altın, dolar ve hisse senedi, baba, oğul ve
ruhlar ....”
İşte
materyalist felsefenin özünü bu anlayış oluşturur.
MÜ’MİNCE
TAVIR
İslam,
zenginliğe değil, onun kötü yolda kullanılmasına karşı çıkmıştır.
Para, insanın hizmetçisidir, araçtır. Onun için paranın yeri
kalp-gönül değil, cüzdandır. O el kiridir. Ancak müslümanın
kirli para ile ilişkisi olmaz, onun kazancı, yediği, içtiği,
giydiği .... temizdir, helaldir. Çünkü cennet, temizlerin
yeridir.
“Para
iyi bir uşak, kötü bir efendidir.”
“İnsanların,
altını ölçmek için bir mihenk taşları vardır, insanları
ölçen mihenk taşı da altın (para) dır.”
“Para
her şeyi yapar” diyen kişi, para için her şeyi yapabilir.
Esas
mesele para kazanmak değil, helal kazanmak olmalıdır. İnsanın
en başta gelen vazifelerinden biri de helal dairede yaşamak,
helal kazanmak ve helal yolda harcamaktır.
“Ey
insanlar! Allah’tan korkunuz ve (dünyalığı) isteme hususunda
mutedil olunuz (her türlü aşırılıktan ifrat ve tefritten sakınınız).
Çünkü rızkı gecikse bile tamamını almadıkça hiçbir nefis
ölmeyecektir. O halde (rızık talebinde) Allah’tan korkunuz ve
(dünyalığı) istemekte mutedil (dengeli, istikametli) olunuz.
Helal
olanı alınız ve haram olanı terk ediniz.” (4)
Hadis,
dünya malını ve rızkı elde ederken mutedil olmayı, yani
talepte (çalışmada, istemede, kazanmada) kusur etmemeyi ve aşırı
hırsa kapılmamayı, bunu meşrû ve helal yoldan kazanmaya çalışmayı
emretmektedir.
Çok
mal toplayıp, onu yerli yerince sarf etmeyen, Allah yolunda
harcamayan insan, çok yeyip ölen hayvana benzetilmiştir.
“Muhakkak
ki, hayır, şer getirmez. Ancak derelerin (baharda) bitirdikleri
otlar arasında, ya çatlatarak öldüren ya da ölüme yaklaştıran
bitki de vardır. Yalnız yeşil ot yiyen hayvanlar müstesna.
Zira bunlar yeyip böğürleri şişince güneşe karşı dururlar
(geviş getirirler), akıtırlar ve rahatça def-i hacet yaparlar,
sonra tekrar dönüp yayılırlar.
Şüphesiz
ki, bu mal hoştur, tatlıdır. Ondan fakire, yetime ve yolcuya
veren bu malın müslüman sahibi en iyi (insan) dır. Bunu (malı)
hak etmeden alan, yediği halde doymayan gibidir. O mal, kıyamet
günü sahibi aleyhinde şahitlik yapacaktır.” (5)
“Salih,
iyi kişi için elinde olan hayırlı, yararlı mal ne kadar güzeldir.”
(6)
Üç
şey yıkım ve fesat sebebidir:
1.
Helalden kazanmama,
2.
İstenilen ve doğru olan yere harcamama,
3.
Yasaklanan yerlere harcamadır.
Malı
nereden kazandığımızın hesabını vereceğimiz gibi,
nereye harcadığımızın da hesabını vereceğiz. (7)
Ariflerden
Bişr bin Haris der ki:
“Dünyaya
karşı zühd, onu terk etmek değildir; asıl zühd, Allah’tan
gayri her şeyden gönlü çekmektir. Hz. Davud aleyhisselam ve
Hz. Süleyman aleyhisselama baksana, ikisi de dünya padişahı
idiler. Bununla birlikte Allah katında zahitlerin başında yer
alıyorlardı.”
Açıkçası:
El kârda, dil ikrarda, gönül yarda olmalıdır. Zira gönlünü
kâra kaptıranda Yar’a bir şey kalmaz.
Malın
yokluğu bir fitne olduğu gibi, ehil olmayanların elinde çokluğu
da bir fitnedir. Onun için niyet güzel, kazanç helal, tasarruf
hayır üzere olmalıdır. Hayırlı mal, sahibinin sırtına
bindiği maldır. Onu menziline ulaştıran bir binektir.
Sahibinin sırtına binen, kalbine giren mal asla hayır getirmez.
Çünkü artık “sahip” ile “mal” yer değiştirmiştir.
Şairin:
“Lânet
ola ol mâle ki onun kazanılmasında ya din ya da namus alet
edile...” dediği gibi;
“Haram
demez, helal demez ver Allah’ım,
Kulun
durmaz yer Allahım!” mantığıyla hareket edenler, fakirliğinde
de, zenginliğinde de ölçüyü elden kaçıranlar, malla ilgili
imtihanı kaybederler.
Günümüzde
“fikrî” materyalizmin yerini “fiilî” materyalizm almıştır.
Yani verilen imkanlar, öyle hoyratça ve isyan içinde kullanılmaktadır
ki, sanki “Yaratan yokmuş”, “Hesaba çekilmeyecekmiş”
gibi hareket etmektedirler. Müslümanlar arasında bu durumda
olanlar ise, fiilen inanmıyorlarmış gibi yaşamaktadırlar. İnanmaları
dillerinin altında kalmaktadır, hareket ve davranışları, yaşantıları
inananlarınkine hiç benzememektedir.
Peygamber
sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz:
“Altın,
gümüş, paranın ve kadifenin kulu olanlar helak olmuştur”
(7)
“Ümmetim
dünyaya fazlasıyla değer verirse, kendilerinden İslam’ın
heybeti kaldırılır.” (8) buyurarak uyarmışlardır. Dengeli
olmak ve haddini bilmek gerekir.
Ayet-i
kerimelerde de Rabbimiz:
“Size
verdiğimiz rızkın temizlerinden yeyin, ama bu hususta taşkınlık
etmeyin, sonra gazabım üzerinize iner, kimin üzerine gazabım
inerse artık o (ateşe) düşmüştür.” (9)
“Allah’ın
size helal ettiği o temiz ve güzel şeyleri kendinize haram kılmayın,
haddi aşmayın, çünkü Allah haddi aşanları sevmez.” (10)
buyurmaktadır.
Eğer
Allah’ın çizdiği sınırla yetinmeyip bu sınırı daha
daraltmaya çalışmak ayet ve hadis ile “haddi aşmak” şeklinde
vasıflandırılırsa, Allah’ın çizdiği sınırı hiç tanımadan
başıboş bir şekilde hareket etmek, elbette ondan çok daha büyük
bir had bilmezlik, hadsizlik olur. Bunun cezası ise, dünyada
ferdin ve toplumun huzursuzluğu, ahirette de cehennem azabıdır.
Öyleyse
hem helal kazanmalı, hem de kazandığını helal yolda harcamalıdır.
Zira Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem, helal yemeyi, cennete
girmenin şartları arasında saymış (11), buna karşılık, vücudu
haramla beslenen kimsenin cehenneme layık olduğunu (12) ve böylelerinin
dualarının kabul edilmeyeceğini bildirmiştir (13).
Eliniz
kârda, diliniz ikrarda, gönlünüz yâr da olsun...
*
Eğitimci-Araştırmacı Yazar
1-
100/Adiyat, 8.
2-
2/Bakara 180.
3-
18/Kehf 46.
4-
İbni Mace, Ticaret 3; Hakim, Müstedrek, 2/4.
5-
Buhari, Zekat 47, Cuma 37, Rikak 7; Müslim, Zekat 123; Nesai,
Zekat 81.
6-
Ahmed, Müsned, 4/402; Hakim, a.g.e., 2/2, 236; Buhari, Edebül-Müfred,
s.112 (299.h).
7-
Buhari, Rikak 10, Cihad 70; İbni Mace, Zühd 8.
8-
Münavi, Feyzul-Kadir, 1/404.
9-
20/Taha 81.
10-
5/Maide 87.
11-
Tirmizi, Zühd 47; Hakim, a.g.e., 4/104.
12-
Müslim, Taharet 1; İbni Mace, Taharet 5; Ahmed, a.g.e.,
5/342-343.
13-
Müslim, Zekat 65; Tirmizi, Tefsir 3; Darimi, Rikak 9; Ahmed,
a.g.e., 2/328.
