KUR’AN-I
KERİM’DE TEŞBİH VE TEMSİL
SANATINA
DAİR ÖRNEKLER-1
BÂKİRE
BİR TOPLUM
İlkadım’ın
son adımını atacak olan değerli dostlarım, teşbih, temsil ve
tasvir, edebiyat sanatlarıdır. Kendi nev’i nazmına münhasır
olan Kur'an’ı Kerim, bir edebiyat şaheseridir. Fatiha ve Nas
gibi iki büyük dua arasında yer alan ayetlerde teşbih, temsil
ve tasvir sanatına yönelik müthiş örnekler vardır ki;
edebiyat ile meşgul tüm kalem ve kelam sahiplerini aciz bırakmıştır.
Zaten Kur'an’ın mucize alanlarının en mühimlerinden biri
edebiyattır. Zira Cenab-ı Hakk her elçisine kendi döneminde
revaç bulan sahalarda mucize ihsan etmiştir.
Arap
toplumu o dönemde mabetlerin duvarını bile şiir köşesi
olarak kullanırdı. Bu yüzden edebiyat, belagat, fesahat ve şiir,
putperest arap toplumunun temel kültür ve değerleri arasında
çok önemliydi. Huruf-u Mukatta ile başlayan seçme metinlerin
nazımı ve ayetlerin mânâ ve lafızları arasında ritmik ses
ahengini görüp duyunca, o münkir toplum Hz. Muhammed’e şair,
kahin ve mecnun diyerek iftira ederken Kur'an’a da deli saçması
ve evvelkilerin masalları diyerek bühtanda bulunmuştur.
Zihinlerinde devrim yapan her ayet ve sure indikçe onun edebî ve
fikir yönünü tahlil için gizli gizli dinlemişler, Hıristiyanlığın
ve Yahudiliğin etkisinden uzak kalmış böylesi bakire bir
toplum Kur'an’a olan hayranlıklarını da gizleyememişlerdir.
İndiği
günden bu güne değin tüm tazelik ve canlılığını muhafaza
eden kıyamete kadar tüm zaman ve zemine hükmedecek olan bu
muciz beyanın daha ikinci suresinde eski Mısır’da Samirî’nin
Apis öküzüne tapan ve yaratıcılarından uzaklaştıkları için
Amalika kavmi ile terbiye edilen İsrailoğulları kendi elleriyle
yaptıkları helvadan putları acıkınca yiyen Mekkeli müşriklere
temsilî bir anlatımla telmih edilmiştir. Nasıl ki; eski Mısır
halkı(İsrailoğulları) fail-i meçhul bir cinayeti aydınlatmak
için, kendilerine elçi olarak gönderilmiş Musa (a.s.) dan yardım
etmesini istemeleri üzerine vasıfları tek tek belirtilmiş buzağıyı
kesmek zorunda kalmışlar… Nasıl ki; İbrahim (a.s.) kendisine
hasta süsü vererek Nemrut ve avanesinin tüm putlarını kırıp
döktükten sonra baltayı anaç putun omzuna asmış ve onu mancınıkla
Urfa’da ateşe atmışlar. İşte öyle.
TÜNEL
GİBİ İNSAN TİPİ
Kur'an
Muhammed ümmetine rehberlik yapıp yol gösterecek nice kıssalarla
doludur. Kur'an’ın en uzun suresi Bakara’ya bakarsanız,
onlarca ayete rastlarsınız teşbih, temsil ve tasvir sanatıyla
ilgili. Hepsi birbirinden ilginç benzetmeler işte 17, 18, 19 ve
20. ayetler:
“Münafıkların
hâli ateş yakan bir kimsenin hâli gibidir ki; o, çevresindekileri
aydınlatınca Allah ışığını giderdi. (Derken) onları
karanlıklar içerisinde görmez halde bırakıverdi… Onlar, sağırdırlar,
dilsizdirler, kördürler. Artık dönmezler… Yahut onların
hali gökten boşanan yağmura tutulmuş(insan) gibidir ki; o yağmurda
karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Ölüm
korkusuyla yıldırımlardan parmaklarını kulaklarına tıkarlar.
Allah kafirleri çepeçevre kuşatandır. (Arapça’da nifak,
ikiyüzlülük hastalığı nefak ise; iki gözlü dağ geçidi ve
tünel anlamındadır. Zaten münafıklar da tünel gibi insanlardır.
İki girişi aydınlık ortası(içi) ise zifiri karanlıktır. Münafığın
şeytanı yahudidir.) O esnada şimşek sanki gözlerini çıkaracakmış
gibi çakar, onlar için etrafı aydınlatınca orada birazcık yürürler
karanlık üzerlerine çökünce de oldukları yerde kalırlar. (Tünelin
ucu ile sonu arasında bocalar kalırlar). Allah onların
kalplerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Onların gözlerine
de bir çeşit perde gerilmiştir ve onlar için (dünya ve
ahirette) büyük bir azap vardır. (Bakara Suresi 17).
Münafıklığın
temellerini Medine’de atan yahudilerin “Kalplerimiz
perdelidir” sözü basiret gözlerinin körlüğüne teşbih
edilmiştir. (Bakara Suresi 88).
Mü’minler
abdest silahıyla mushafın başına otururlar. İstiaze zırhına
bürünüp huzur-u ilahîden kovulmuş şeytanın şerrinden
Allah’a sığınırlar. Besmele ile gök kapıları açılır.
Fatiha ile kainat kitabının nazmına giriş yapılır. Sure-i
Bakara ile mü’minler uyarılır. Hindi kafalı, ineğe tapanların
gaflet ve dalaleti örnek verilerek kendi elleriyle yaptıkları
nesnelere tapan küfür ehli kınanır.
Bakara
Suresi 26. ayette yeryüzü bir döşeğe benzetilerek inkarcıların
yaratılış hikmetini bile bilmedikleri bir sivrisineğin kanadını
yaratmaktan aciz oldukları ifade edilmiştir. 35. ayette Allah’ın
çizdiği hududullah, Âdem atamız ve Havva anamız için
cennette meyvesi yasak bir ölümsüzlük ağacına teşbih edilmiştir.
Gerçekten hiçbir hürriyet sınırsız değildir. Yaratıcısı
dururken kuluna köle olanlar nasıl hür olabilir ki? Allah’ın
yahudiler için cumartesi ava çıkma/tatil yapma yasağını çiğneyenlerin
nasıl alçak maymunlar suretine tebdil edildikleri 65. ayette
misal verilmiştir.
ÇOBANLAR
ve DAVARLAR
İnkarları
sebebiyle kalpleri katılaşanların taşa benzetildiği 74.
ayette “taşlardan öylesi var ki içinden ırmaklar kaynar. Öylesi
de var ki; çatlar da ondan su fışkırır. Taşlardan bir kısmı
da Allah korkusuyla yukarıdan aşağıya yuvarlanır” denilmiştir.
“Allah’tan başka güzel rengi kim verebilir? sorusunda
kastedilen Allah’ın boyası İslam fıtratı, İslam ve iman
temizliğidir. Bu boya alınlarda parlayan secdenin nurudur.”
(Bakara Suresi 138) İnsanlardan bazılarının Allah’tan başkasını
tanrılar edindiği ve onları Allah’ı sever gibi sevdikleri
ifade edilen 165. ayetin tahtında, iman edenlerin Allah’a
olan sevgilerinin onlarınkinden çok daha fazla olduğu vurgulanmıştır.
171. ayette hidayet çağrısına kulak vermeyen kafirlerin
durumu, sadece çobanın bağırıp çağırmasını işiten
hayvanların durumuna benzetilmiştir. 174. ayette Allah’ın
indirdiği kitaptan bir şeyi/ bir hükmü veya ahir zaman
peygamberinin Tevrat ve İncil’deki vasıflarını gizleyip
kelime-i tevhidin temel şartını inkar ederek/ gizleyip onu az
bir paha/ dünya menfaati ve maişet ile değişenlerin karınlarına
doldurdukları/ tıkındıkları yiyecek ve içecekleri ateş ile
ifade edilmiştir. Oruç gecelerinde kadınlara cima ile yaklaşmanın
helal kılındığı 187. ayette kadınlar ve erkekler
birbirlerinin ayıp ve kusurlarını örten birer elbiseye
benzetilmiştir. Aynı ayette imsak vaktinin aydınlığı beyaz
ipliğe, sabahın alaca karanlığını da siyah ipliğe
benzetilmiştir. 223. ayette kadınlar erkeklere yeni nesillerin
yetişmesi için emanet birer tarla olarak sunulmuştur. Tarlanın
tapusu üstünde olması şartıyla tabii… Dinde zorlamanın
olmadığı doğruluk ve eğriliğin birbirinden ayrıldığı
ifade edilen 256. ayette Tağut’u / Allah’tan başka tapılan
her şeyi ve şeytanı reddedip Allah’a inananların sağlam bir
kulpa yapıştığı belirtilmiştir. Buradaki sağlam kulptan
kastın din ve onun kaynağı ilahî kitap olduğu kesindir. 261.
ayette Allah yolunda mallarını harcayanların örneği, yedi başak
bitiren bir tohuma/dâne’ye benzetilir ki her başakta yüz dâne
vardır. Allah dilediğine kat kat fazlasını verir.
264.
ayette iman edenlere seslenilerek Allah’a ve ahiret gününe
inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi
başa kakmak ve incitmek suretiyle yapılan hayırların başa çıkarılmaması
ihtar edilmiştir. Böylesinin durumu üzerinde biraz toprak
bulunan düz bir kayaya benzetilerek sağanak bir yağmurun isabet
etmesiyle onu çıplak, pürüzsüz, peribacası gibi bir kaya
haline getirivereceği hatırlatılmıştır. Öte yandan 265.
ayette ise Allah’ın rızasını kazanmak ve ruhlarındaki cömertliği
kuvvetlendirmek için mallarını hayra sarf edenlerin durumu da
bir tepe üzerinde kurulmuş güzel bir bahçeye benzetilerek üzerine
yağan bol yağmurla iki kat ürün vereceği, hatta bol yağmur
yağmasa bile çisinti düşmesinin bile yeterli olacağı yine ürünün
bereketli olacağı müjdelenmiştir.
Allah’ın
hükümlerine karşı adeta savaş ilan ederek toplumun başına
bela olan faize meşruiyet kazandırmak için “Alım-satım(da)
tıpkı faiz gibidir” diyenlerin kıyamet günü kabirlerinden
şeytan çarpmış kimselerin cinnet nöbetinden kalktığı gibi
kalkacaklarının teşbih haberi 275. ayette verilmiştir.
ERKEK
GİBİ KIZLAR HA..
Kur'an’ın
tertibine göre yapılan tasnifte 3. sırada yer alan Âl-i İmran
Suresi’nde, mü’minlere sağlam ve doğru bir Allah inancına
sahip dürüst ve namuslu bir aile örneği sunulmuştur. Surenin
13. ayetinde (Bedir Savaşı’nda) karşı karşıya gelen, biri
Allah yolunda çarpışan bir grup diğeri ise tağutun yolunda
giden şeytanın askerlerinden oluşan ve mü’minleri
kendilerinden iki misli (daha güçlü) gören kafir bir grup örnek
verilmiştir. Hak batıl mücadelesinin kıyamete kadar süreceği
iş’arî olarak anlatılmıştır. Zaten 11. ayette Mekke müşriklerinin
takip ettikleri yol Firavn hanedanının ve onlardan öncekilerin
tuttuğu yola benzetilmiştir. 39. ayette Cenab-ı Hakk İsa
(a.s.)’nın annesi Meryem (a.s.)’in ağzıyla “erkek kız
gibi değildir” demiştir. 59. ayette “Allah katında İsa’nın
durumu Âdem’in durumu gibidir” denilerek mutlak yaratıcı
olan Allah (C.C.) dogmatik fikir sahipleri ve ilmine güvenen
bilgi sahiplerine meydan okumuştur. Kaldı ki İsa (a.s.)’nın
annesi vardı. Âdem (a.s.)’in annesi de yoktu.
ALLAH’IN
İPİNE TUTUNANLAR
Âl-i
İmran suresi’nin 103. ayetinde Medine’deki Evs ve Hazrec
kabilelerinin arasındaki yahudilerin kışkırtmasıyla geçmişten
gelen düşmanlıklarına işaret edilerek “Hep birlikte
Allah’ın ipine/İslam’a sımsıkı yapışın, parçalanmayın.
Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani siz birbirinize
düşman kişiler idiniz de O, gönüllerinizi birleştirmişti ve
O’nun nimeti sayenizde kardeş kimseler olmuştunuz. Yine siz
bir ateş çukurunun tam kenarında iken oradan da sizi O kurtarmıştı.”
denilmektedir. Ayette Allah’ın ipi kelimesiyle İslam dini
kastedilmiştir. Yaşadıkları cahiliye dönemi de ateş çukurunun
tam kenarına benzetilmiştir. 117. ayette Rablerini inkar
edenlerin dünya hayatında yapmakta oldukları harcamaların
durumu, “kendilerine zulmetmiş olan bir kavmin ekinlerini vurup
da mahveden kavurucu bir rüzgarın durumu gibidir” denilerek
yapılan harcamanın boşa gideceği anlatılmıştır. 156.
ayette hususi olarak mü’minlere “inkar edenler, yeryüzünde
sefere çıkan veya savaşan kardeşleri hakkında “eğer bizim
yanımızda kalsalardı ölmezlerdi, öldürülmezlerdi, diyenler
gibi olmayın” denilerek Allah’ın bu kanaat (ve düşünceyi)
onların kalplerine (kaybettikleri yakınları için onulmaz) bir
hasret (yarası) olarak koyduğu, canı verenin de alanın da
Allah olduğu gerçeği ifade edilmiştir.
Kadınların
sosyal, siyasal, hukuk alanında haklarını ve ödevlerini konu
alan Nisa Suresi’nin 10. ayetinde haksızlıkla yetimlerin
mallarını yiyenlerin farkında olmadan karınlarına ateş
doldurdukları ve alevlenmiş ateşe atılacakları haber verilmiştir.
47. ayette kitap ehli hıristiyan ve yahudilere hususî olarak
seslenilerek: “Biz birtakım yüzleri silip dümdüz ederek
arkalarına çevirmeden, yahut onları, cumartesi adamları gibi
lanetlemeden önce (davranarak) size gelenleri doğrulamak üzere
indirdiğimiz (kitaba) iman edin.” Çağrısı yapılmaktadır.
Şirk ve inkarına rağmen kendilerini temize çıkaranlara
hitaben 49. ayette Allah’ın dilediğini temize çıkaracağı
ve hiç kimsenin kıl payı kadar haksızlık görmeyeceği beyan
edilmiştir.
77.
ayette “kendilerine, ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın
ve zekatı verin, denilen kimseleri görmedin mi? Sonra onlara
savaş farz kılınınca, içlerinden bir grup hemen Allah’tan
korkar gibi, hatta daha fazla bir korku ile insanlardan korkmaya
başladılar da “Rabbimiz! Savaşı bize niçin farz kıldın?
Bizi yakın bir süreye kadar ertelesen(daha bir süre savaşı
farz kılmasan) olmaz mıydı? dediler. Onlara de ki: “Dünya
metaı ve menfaati önemsizdir. Allah’tan korkanlar için ahiret
daha hayırlıdır ve size kıl payı kadar haksızlık
edilmez.” denilmektedir.
PERDE
ve MÜHÜR
104.
ayette “o (düşman) topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin.
Eğer siz acı çekiyorsanız onlarda sizin çektiğiniz gibi acı
çekmektedir.” denilerek küfür ehli ile sonuna kadar mücadele
edilmesi istenmektedir.
129.
ayette (yahudi ve Hıristiyanlar) sözlerinden dönmeleri,
Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri, haksız yere peygamberleri
öldürmeleri ve “kalplerimiz kılıflanmıştır” demeleri
sebebiyle (onları lanetledik, türlü belalar verdik, onların
kalpleri kılıflı değildir) tam aksine küfürleri sebebiyle
Allah o kalpler üzerine mühür vurmuştur, pek azı müstesna
iman etmezler” denilerek ehl-i kıblenin ehl-i salibe karşı
uyanık olmaları istenmiştir.
Üç
kişinin isteği üzerine bir mucize eseri olarak gökten hazır
sofra indirilmiştir. Birisi İsrailoğullarının isteği üzerine
Musa a.s.’ın duası ile indirilen Maide ki, içerisinde bıldırcın
eti ve kudret helvası vardı. İkincisi Zekeriya (a.s.)’ın
mabedinde itikaf ve temizlik yapan Meryem (a.s.)’a indirilen hazır
bohça. Üçüncüsü de İsa(a.s.)’ın havarilerinin isteği üzerine
indirilen Maide ki; içinde kızartılmış balıktan oluşan dürümler
vardı. İsrailoğulları mucizeyi inkar ettikleri için alçak
maymunlar suretine, havariler ve zenginler de sofraya üşüştüğü
için domuz şekline tebdil olunarak azaba uğratılmışlardır.
Kur'an’ı Mübin’in dördüncü suresinin adı bu üçüncü
sofradan gelmiştir. Kur'an’daki surelerin isimlendirilmesi
peygamberimize aittir. Surenin 27. ayetinde Âdem(a.s.)’ın iki
oğlunun (Habil ile Kabil’in) Allah’ın hukukuna riayet
hususunda takındıkları farklı iki tavır örnek olarak sunulmuştur.
Yeryüzünde işlenen bu ilk cinayet yüzünden “kim bir cana
veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın
(haksız yere) bir cana kıyarsa bütün insanları öldürmüş
gibi olur” hükmü beyan edilmiştir.
Arap
kültüründe koyun, keçi, sığır ve manda cinslerini bir arada
ifade eden sağmal hayvanlara En’am denir. Bu kelime aynı
zamanda Kur'an’ı Kerim’in altıncı suresidir. Surenin 38.
ayetinde “yeryüzünde yürüyen hayvanlar ve (gökyüzünde)
iki kanadıyla uçan kuşlardan ne varsa hepsi de ancak sizin gibi
topluluklardır” denilerek Allah’ın yaratma hususundaki
kudretinin sonsuzluğuna işaret edilmektedir.
Allah
kimi doğru yola iletmek isterse onun kalbini İslam’a açar,
kimi de saptırmak isterse göğe çıkıyormuş gibi kalbini
iyice daraltır. Allah inanmayanların üstüne işte böylece
murdarlık verir
