Allah’ın özenmeden yarattığı hiçbir şey yoktur
Bu yazıyı benden isteyen dostum, İslam’ın sanata bakışı yönünde
bir yazı istemişti. Ben bunu, bizim şu anda sanata bakışımız
şeklinde değiştirmek istiyorum. Bu görüşlerimizde de zaman içinde
gelişme ve değişmeler olabilir ve olmalıdır. Bir yola girdik,
devam ediyoruz, kim bilir nelerle ve nelerle karşılaşacağız...
İşin zor
tarafı, karmaşanın doruğa tırmandığı bir toplumda bir
konuyu doğru anlaşılacak şekilde sunmakla başlıyor.
Volter’in bir sözü ilgi çekici: “İnsanlar arasındaki anlaşmazlığın
sebebini buldum: Onlar, aynı kelimelere aynı anlamları yüklemiyorlar.”
Toplumumuz içinde
veya dünyada, sanata doğru anlamını yükleyenler bulunduğu
gibi, hiç ilgisi olmayan anlamları yükleyenler de bulunmaktadır
ve bunlar çoğunluktadır. Bu bir karmaşadır.
Din ve sistem
olarak İslam’ın en büyükten en küçüğe, evrenselden
bireysele kadar uzanan emir ve yasakları arasında güzel, doğru,
kalıcı, yapıcı, mutlu edici, yüceltici, ufuklar açıcı,
Allah’a yönlendirici olmayan tek madde yoktur. Allah’ın yaptığı
ve yarattığı hiçbir şey rastgele(1), ölçüsüz, biçimsiz,
gayesiz(2) değildir. “Herşey bir programla yaratılmıştır.”(3)
ve Allah, yarattığı her şeyi güzel yapmaya devam
etmektedir.(4)
Sanat ve
estetik, Allah’ın fiillerinin ve tecellilerinin ana rengi, asıl
karakteridir. Tesadüf, akılların tartmadığı, hayallerin ulaşamadığı
bu muazzam programa giremez.(5)
Allah’ın
sanatlarını O’nun dışında hiçbir güç ve idrak, bütünüyle
tartamaz. İdrakler, bu muazzam sanattan ancak kendine yansıtabildiği
kadarıyla mutlu olur. Bu kadarını bulunduğu topluma yansıtmaya
çalışır. Eğer enerjisi fazla ise birkaç nesle, daha fazla
ise nesillere mesajını ulaştırabilir. Adlarını anmakla mutlu
olduğumuz büyük hak dostları Hazreti Mevlana’lar, Gavsı
Azam’lar, rabbani âlimler, büyük şairler, edibler bu cümledendir
ve bunların sanatsız tek sözleri yoktur.
Allah’ın özenmeden
yarattığı hiçbir şey yoktur. Ömrü birkaç günü, birkaç
haftayı geçmeyen çiçeklerin renklerine, dokularına,
zerafetlerine, inceliklerine ve zayıflıklarına bakınız. Siz
birkaç günlük bir şeye bu özeni gösterir misiniz?
İnsanda, onu
meleklerin de üstüne yücelten bir taraf, bir de hayvanlardan aşağıya
iteleyen taraf vardır. Sanatı, iki tarafına kesen bir neşter
olarak iki yönlü kullanabilirsiniz. Ancak bir müslüman, sanatı,
Allah’ın kullandığı yönde kullanmayı tercih edendir.
Minareye ezan
cümlelerini bilen sıradan bir insanı çıkarıp ezan
okutabilirsiniz. Görev, yerine gelmiş olur. Fakat Bilal’i müezzin
yapmak, bir ibadete yapılan çağrıyı doğru ve sanatlı
yapmaktır.
Süleymaniye’yi
bir dere yatağına da yapabilirsiniz. Fakat ertesi gün sel götürür.
Eğer onu “kudsi bir tepe” üzerine yaparsanız, yerden çok gökyüzünü
süslemiş ve Hakk’a ulaşmış olursunuz. Marmara’nın gören
yerlerine, Boğaz’ın yarısına, Üsküdar’a, Beşiktaş’a
hakim olursunuz.
O muazzam
Tekbir’i, boza satar gibi de okuyabilirsiniz. Fakat bu okuyuş
hiçbir zaman insanı göklere yücelten bir tekbir değil, belki
camiden kovan bir tekbir olur. Fakat O’nu Itrî’nin bestesiyle
okursanız bu, “saltanatlı bir tekbir” olur ve söylemeye başladığınız
andan itibaren göklerin kapıları açılmaya başlar.
Örnekleri çoğaltabiliriz.
Eğer bir derdiniz varsa, gayeniz için yaşıyorsanız ve inandığınız
davanın kabul görüp nesiller boyunca yaşamasını istiyorsanız
çağrınızı sanatlı yapmanız gerekiyor.
Güzel bir
dostun dileği üzerine görüşlerimden bir kısmını kaleme aldım.
Dalından düşen elma yerçekimi kanununu bilmediği gibi arının
da balı nasıl yaptığını anlatması kadar zor bir şey
olamaz. Ama sanatkarın Allah ile konuşması ile nokta koyalım:
“Sen mermeri
yaratırsın, ben ondan saray yaparım.
Suya ektiğin
kamışı, keser, biçer, ney yaparım.
Yuvada
Havva’yı gelin, Âdem’i güvey yaparım.
Şu manasız
mesafeyi, en yaparım, boy yaparım.
Yeter ki sen
ver, ben ondan mutlaka bir şey yaparım.
Sen orda
cennet kurarken, ben dünyada köy yaparım.
Bir yalıncık
gönderirsin, tarar süsler bey yaparım.
Gökteki öksüz
dilimi, bayrağıma ay yaparım.(6) n
Dipnotlar:
(*) Hattat (1) Mülk, 3 (2) Müminun, 115 (3) Kamer, 49 (4) Secde,
7 (5) Mülk, 3 (6) Arif Nihat Asya, Ses ve Toprak, s.149’
