Abant
Toplantıları üzerine
“Ey iman
edenler! Yahudilerle Hristiyanları dost edinmeyin ! Onlar
birbirlerinin dostlarıdırlar. İçinizden her kim onlara yardaklık
ederse muhakkak o da onlardandır. Allah (c.c.) ise zulmedenleri
doğru yola çıkarmaz” (Maide, 51)
Adını yapıldığı
yerden alan geleneksel Abant toplantıları bu yıl ABD’ye taşındı.
Türkiyeli katılımcılar arasında iki bakanla birlikte Kemal
Derviş, Cengiz Çandar ve agnostik tarihçi Mete Tunçay öne çıkan
isimlerdi. ABD’nin çeşitli üniversitelerinden katılan konuşmacılar
arasında ise “Tarihin Sonu ve Son Adam” adlı meşhur kitabındaki
teziyle Amerikan emperyalizminin dünya hakimiyetini seneler önce
ilan ederek ABD’nin Ortadoğu başta olmak üzere dünyanın çeşitli
bölgelerine demokrasi getirmek adına çöreklenmesinin ideolojik
zeminini hazırlayanlar arasında olan Francis Fukuyama vardı.
Bu toplantıda
neler konuşulduğunun, Mehmet Aydın ile Kemal Derviş’in ve diğer
-en azından görünüşte- zıt kutupların hangi “ortak değerler”
ve hangi asgari müşterekler üzerine diyalog geliştirdiklerinin
elbette analiz değeri var. Ancak bundan daha önce bakılması
gereken şey, toplantıyı kimlerin organize ettiği, kimlerin katıldığı
ve toplantının nerede ve hangi konjonktürde yapıldığıdır.
Zira Abant toplantıları şimdiye dek -özellikle bu defa-
muhtevasından çok bu yönleriyle kamuoyunda makes buldu ve tartışıldı,
mesajlar bu hususlara gönderme yapılarak verildi. Toplantıların
içeriği bazı gazetelerin arşivlerinde kalırken akıllarda
yalnızca bazı müslümanların kendi yaşayış ve ifade ediş
biçimlerini “evcil” bulan bir kısım Türk aydını da
arkalarına alarak hristiyan ve yahudilerle bir diyalog, uzlaşı
ve hoşgörü arayışında oldukları kaldı.
Yukarıda da
ifade edildiği gibi konu gerek İslami açıdan, gerekse siyaset
bilimi, sosyoloji ve psikoloji disiplinleri açısından analize
muhtaç, münbit bir alana dair. Uzlaşma ve taviz kavramlarının
ikiz kardeş olmaları, İslam’ın kendisinden taviz verilmesini
kabul edip etmeyeceği mutlaka inceleme konusu yapılmalıdır.
Ancak burada muhtevaya girilmeden, az önce çizilen çerçeve üzerine
bazı tesbitler yapmakla yetineceğim.
Bunlardan
birincisi toplantıyı tertip eden çevrelerin Türkiye’deki İslamî
hayatı ne ölçüde temsil ettikleridir. Öyle ya, “İslam, Sekülerizm
ve Demokrasi-Türk Deneyimi” konulu bir seminere damgasını
vuran duruşun Türkiye’deki İslamî hayat deneyiminin ana çizgilerini
temsil etme iddiasında olması gerekir. Türkiye’de kendisini
tanımlarken müslüman kimliğini diğer kimliklerinin önüne
koyan, yani Türkiye’de dindar olarak tanımlanan kesimlerin yaşamında
önemli yer tutan toplumsal taleplerle bu toplantıyı tertip eden
çevrenin önceliklerinin çakışmadığı bu ülkede günlük
gazete takip eden herkesin malumudur. Kendileri dışında İslamcılar
diye adlandırılan kitlenin siyasal sistemden ana talepleri insan
haklarının önemli bir parçası olan dini alana dair özgürlükler
üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasıdır. Türkiye’de yıllardır
süregelen ve kangrenleşen başörtüsü sorunu ve dini alana
dair bazı kısıtlamalar devletin dini kalıba sokmasına dönüşen
yanlış laiklik anlayışı bu talepleri ortaya çıkan somut gerçeklerdir.
Malum çevre ise bu sorunları hiçbir zaman sahiplenmediği gibi
“başörtüsü için yürüyüş yapanlar zünnar kuşanmış
canavarlardır” ifadesinde kendini bulan tavırlarıyla bu
sorunları sahiplenenleri yermekten geri durmamıştır.
Bahse konu
ortamlarda Türkiye adına konuşma yetkisini kendilerinde görenlerin
hatası bundan ibaret olsa idi üzerinde durmaya değmeyebilirdi.
Körlerle sağırlar birbirini ağırlar kabilinden görülebilirdi.
Fakat ortaya konan yaklaşımın dînî özgürlüklerini aşındırma
ve bu özgürlüklere dair talep sahiplerinin bu taleplerini dînî
temellerinden kopararak gayr-ı meşrulaştırma gibi son derece
menfi bir sonucu da olmaktadır. Vaziyetin can alıcı noktası da
budur. Abant toplantısında müslüman kimliğini törpüleyici
yorumlar müslümanlar adına yapıldıkça, dini özgürlük alanı
daralacak; yeşil kuşak teorileri kapsamında ABD’nin müslüman
coğrafyaya yerleşmesine destek sağlayacaktır. Sözkonusu
toplantılara batılıların gün geçtikçe artan ilgisi işte bu
yüzdendir. ABD Türkiye’yi büyük ortadoğu projesinin önemli
bir taşeronu ilan etme aşamasında karşılaşabileceği
tepkileri yumuşatmak için böyle uygun bir vasatı istese
bulamazdı. Kimbilir belki de istemiştir...
