İYİLİĞİ
EMRETMEK, KÖTÜLÜKTEN SAKINDIRMAK
İyiliği
emretmek, kötülükten sakındırmak bir toplumun başarısı,
selâmeti ve salâhı için her müslümanın yapması gereken en
önemli İslâmî görevlerden birisidir. İyiliği emretmek ve kötülükten
sakındırmak toplumu sâhil-i selâmete ulaştıran bir kurtuluş
gemisidir. İyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmanın çok
önemli olmasından dolayı Yüce Allah, Kur’ân-ı Kerim'de birçok
ayette bu konu üzerinde durmuştur. Nitekim Cenab-ı Hakk, bu ümmetin
en hayırlı ümmet olmasının sebeplerinden birinin de, iyiliği
emretmeleri ve kötülükten sakındırmaları olduğunu şu
ayet-i kerimede açıklamıştır:
“Siz,
insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmet oldunuz. İyiliği
emreder, kötülükten sakındırırsınız ve Allah'a inanırsınız...”(1)
Yüce Allah,
bu ayet-i kerimede, iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmayı
imândan önce zikretmiştir. Halbuki imân olmadan ibâdetler
kabul edilmez. Yani ibâdetler kabul edilmesi için imân şarttır.
İşte bu ayet-i kerimede Yüce Allah, iyiliği emretmek ve kötülükten
sakındırmayı öneminden dolayı imândan önce zikretmiştir.
Çünkü toplumun salâhı ve düzeni buna bağlıdır.
Yüce Allah,
Tevbe suresinde mü'minlerin sıfatlarını sayarken şöyle
buyurmaktadır: “İnanan erkek ve kadınlar, birbirlerinin
velisidirler. İyiliği emrederler, kötülükten sakındırırlar,
namazı kılarlar, zekatı verirler, Allah'a ve Rasûlüne itaat
ederler. İşte onlara Allah rahmet edecektir. Allah dâima üstündür,
hikmet sahibidir.”(2)
Dikkat
edilirse yine Yüce Allah, bu ayet-i kerimede de, iyiliği
emretmek ve kötülükten sakındırmayı namazdan ve zekattan önce
zikretmiştir. Halbûki namaz ve zekat İslâm’ın temel hükümlerindendir.
İşte bu, mü'minlerin iyiliği emretme ve kötülükten sakındırmaya
çok fazla önem vermeleri gerektiğini göstermektedir. Ayrıca,
iyiliği emretmek kötülükten sakındırmak, mutlaka mü'minlerde
bulunması gereken sıfatlardandır. Biraz önce söylediğim gibi
bu hususta bir çok ayet vârid olmuştur. İyiliği emretmeyip, kötülükten
sakındırmayanlar bu vasıflarını kaybederler. Nitekim Yüce
Allah, İsrâil oğullarını bu görevi terkettikleri için
yermekte ve onları lânetleyerek şöyle buyurmaktadır:
“İsrâiloğullarından
kâfir olanlar, Dâvûd ve Meryem oğlu İsâ diliyle lânetlenmişlerdir.
Bunun sebebi söz dinlememeleri ve sınırı aşmalarıdır. Onlar
işledikleri kötülükten, birbirini vazgeçirmeye çalışmazlardı.
Andolsun yaptıkları ne kötüdür.”(3)
Görüldüğü
gibi, Yüce Allah, bu ayet-i kerimede İsrâiloğulları kâfirlerinin
lânetlenme sebeplerini bizlere açıklamaktadır. Nitekim onlar,
Allah Teâlâ'ya isyan etmişler, haddi aşmışlar ve yaptıkları
kötülüklerden birbirlerini vazgeçirmeye çalışmamışlardır.
Bu ayet-i kerime ayrıca onların bu kötü durumlarına düşmekten
bizleri sakındırmaktadır. Bizler ne zaman İsrâiloğullarının
yaptıkları gibi yaparsak o zaman, onların hakettikleri lânet
ve cezayı bizlerde hak ederiz.
Kim tek
Allah'a ibâdet eder, Yüce Allah'ın emrettiklerini yapar,
yasaklarından kaçınırsa, büyük sevabı hakeder ve Allah
tarafından övülen güzel sona erişir. Kim de doğru yoldan
saparsa, büyük azabı ve lâneti hakeder, dünya ve âhirette hüsrâna
uğrar.
Sevgili
Peygamberimiz (s.a.v), bir hadis-i şeriflerinde ümmetini bu görevi
yerine getirmeye teşvik ederek şöyle buyurmaktadır:
“Sizden bir
kimse, bir kötülük görürse onu eliyle değiştirsin; eğer
buna gücü yetmezse diliyle değiştirsin; buna da gücü
yetmezse kalbi ile buğzetsin. Bu ise imânın en zayıf
derecesidir.”(4) Yine bu hususta İbn-i Mes'ûd'dan rivayet
edilen bir hadîs-i şerifte, Hz.Peygamber (s.a.v): “Allah tarafından
benden önce gönderilen her peygamberin kendisine sâdık ashâbı
ve havârîlerî vardı. Bunlar onun sünnetine yapışırlar,
emirlerine uyarlardı. Sonra bunların yerlerine öyleleri geldi
ki, yapmadıkları işlerle öğünürler, emredilmedikleri işleri
yaparlardı. Bir kimse, bunların zikredilen işleri yapmasına
eliyle mücadele ederse, o kimse mü'mindir; bir kimse diliyle
bunlara karşı koyarsa, o da mü'mindir; bir kimse, bunlara karşı
kalbiyle mücâdele ederse, o da mü'mindir; bu kadarı yapmayanda
artık hardal tanesi kadar bile imân yoktur”(5) buyurmuştur.
İşte bütün
bu deliller ışığında, eğer ailemizin, toplumumuzun ve
milletimizin içinde bulundukları bu kötü durumdan kurtulmalarını
istiyorsak, nerede ve ne makamda olursak olalım gücümüzün
yettiği nisbette iyiliği emredip, kötülükten sakındırmaya
çalışmamız gereklidir. Ailemiz ve bütün mü'minlerle
birlikte dünya ve ahirette saadete erebilmemiz için, bu hususta
olanca gayretimizi sarfetmemiz gerekmektedir. Nitekim Yüce Allah:
“Ey
inananlar, kendinizi ve ailenizi bir ateşten koruyun ki, onun yakıtı
insanlar ve taşlardır. Onun başında gayet katı, şiddetli,
Allah'ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmeyen ve
emredildikleri şeyi yapan melekler vardır”(6) buyurmaktadır.
Peygamber
Efendimiz (s.a.v)'de bir hadis-i şeriflerinde: “Ya iyiliği
emreder ve kötülükten sakındırırsınız yahut Allah sizin kötülerinizi
sizin başınıza musallat eder. Sonra iyileriniz duâ etmeye kalkışır
fakat duâları kabûl olmaz”(7) buyurmaktadır.
İşte bu
duruma düşmeden önce her mü'min gücü nisbetinde iyiliği
emretmeli ve kötülükten sakındırmalıdır.
(*) Fırat Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi Tefsir Anabilim Dalı Öğretim Üyesi.
msoysaldi@hotmail.com
(1) Al-i İmrân,
3/110.
(2) Tevbe,
9/71.
(3) Mâide,
5/78,79.
(4) Müslim,
İman: 78 (49); Tirmîzî, Fiten: 11 (2173); Ebû Dâvûd, Salâtü'l-Iydeyn:
248(1140).
(5) Müslim,
İmân: 80 (50).
(6) Tahrim
66/6
(7) et-Taberânî,
el-Evsât'ta.
