KENDİMİZİ
TASHİH ETMEK / 12
Fazilet
toplumu-3
Elbette
gayesiz, usulsüz, ölçüsüz uslûpsuz hiçbir hizmet, hiçbir
hareket olamaz, düşünülemez. Belirli bazı vasıfları taşımayan
fedâkârlık yapmayan kişi ve toplumlar hedeflerine ulaşamazlar.
İslâmî
hizmetlerde, İslâmi hareketlerde bu hususlar zirvede olması
gereken hususlardır. Aksi takdirde Hak üzerinde kâim bir saâdet
toplumu oluşturmak mümkün değildir. Hak üzerinde kaim olan
bir toplumda şu hususlarda bütünlük müştereklik olmalıdır.
1- GAYE
Gaye Allah’tır.
İslam’ı önce kendi içinde sonra da bütün bir toplumda
hayatın bütün safhalarında ve sahalarında hakim kılmaktır.
Bu gayeye ulaşmak
için;
İslâm’ı
doğru öğrenmek,
Doğru yaşamak,
Doğru tebliğ
etmek,
Hayatî bir
cihad yapmak,
Gerektiğinde
malı ve canı Allah yolunda feda etmek,
Bütün bunları
yalnız Allah rızası için yapmak.
Bu hizmetler
yapılırken Allah eri her müslüman şu ayet-i kerimeleri devamlı
tefekkür etmeli, teemmül etmeli, gereğince hareket etmelidir.
“Ey iman
edenler! Allah’tan O’na yaraşır bir şekilde korkun ve ancak
müslümanlar olarak can verin.” (Al-i İmran, 102)
“Ey iman
edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah’ı
zikretmekten alıkoymasın. Bunu kim yaparsa işte onlar ziyana uğrayanlardır.”
(Münafikûn, 9)
“Muhakkak
mallarınız ve çocuklarınız sizin için bir imtihandır. Büyük
mükâfat ise Allah’ın yanındadır.” (Tegabün, 15)
Birinci ayet-i
kerimedeki: “Allah’tan ona yaraşır bir şekilde korkmak.”
kısmını Abdullah bin Mesud radıyallahu anh şöyle tefsir
etmektedir:
“Allah’a
âsi olmayıp itaat etmek,
Nankör olmayıp
şükretmek,
Onu hiç
unutmadan şükretmektir.”
Bu hususlarda
sürekli tefekkür ve teemmül etmeliyiz ki, müslümanlar olarak
yüklenmiş olduğumuz ağır sorumluluğun idrakinde olalım,
yapmamız gerekeni yapalım, bulunmamız gereken yerde bulunalım.
Sadık, salih,
müttakî bir müslüman yapması gerekenleri gizlide de açıkta
da yapmalı, yapmaması gerekenleri de gizlide de, açıkta da
yapmamalıdır.
Şu ayet-i
kerimede beyan edilen hususlara muttali olan, inanan bir müslüman
başka türlü bir davranışta bulunabilir mi?
”Allah göklerde
ve yerde olanları bilir, gizlediklerinizi ve açığa vurduklarınızı
da bilir. Allah kalplerde olanları da bilendir.” (Tegabün, 4)
2- USÜL
Hak üzerinde
kaim bir cemaatin takip edeceği usûl de elbette her hususta olduğu
gibi bu konuda da Kur’anî ve nebevî olacaktır.
Dini ve ictimaî
bir meselenin çözümü için,
Öncelikle
Kur’ana müracaat edecektir,
Kur’an’da
açık bir beyana rastlayamaz ise,
Sünnet-i
seniyyeye müracaat edecektir.
Sünnet-i
seniyyede de açık bir delil bulamazsa,
Meseleyi
Kur’an ve sünnete mugayir düşmeyerek kendi içtihadı ile
halkedecektir.
Nitekim Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem Muaz bin Cebel radıyallahu anhu
Yemen’e vali olarak gönderirken, O’na karşılaştığı
meseleleri nasıl halledeceğini sormuş, O da;
Önce
Kur’an’a müracaat edeceğini, orada bulamazsa sünnete baş
vuracağını, orada da rastlamazsa kendi içtihadı üzere
halledeceğini söylemiş, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem
de, Muaz bin Cebel radıyallahu anhın bu görüşünü tasdik
etmiştir.
Ancak bu usûl
müctehid ulemanın takip edeceği bir usûldür. Müctehid
olmayan ulemanın yapması gereken ise, müctehid ulemanın
ictihatlarına bakmak, meseleyi onların içtihatları doğrultusunda
halletmektir. Onların içtihatlarında olmayan yeni bir mesele
zuhur ederse, Kur’an ve sünnet ışığında müctehidlerin içtihatlarına
kıyas ederek halletmeye çalışmaktır.
3- ÖLÇÜ
Her müslümanın
ve her müslüman toplumun her hususta tek bir ölçüsü vardır,
o da Kur’anî ve nebevî ölçüdür.
Mesela bir
insanı değerlendirirken onu;
Ne malı mülkü,
Ne makam ve
mevkii,
Ne de dış görünüşü
ile değerlendiririz.
Onu ancak ve
ancak takvası ile değerlendiririz.
İslam’da değer
ölçüsü takvadır.
Allah Teâlâ
şöyle buyurmaktadır:
“Ey
insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir kadından yarattık.
Ve birbirinizle tanışmanız için sizi milletlere ve kabilelere
ayırdık. Muhakkak Allah yanında en değerli ve en üstün olanınız
ondan en çok ittika edeninizdir. Şüphesiz Allah, Alîmdir,
Habir’dir.” (Hucurat, 13)
Bu genel ölçünün
yanında İslâmî hizmetlerde ve hareketlerde yapılan çalışmalarda
şu ölçülere dikkat edilmelidir.
-İslâmî bir
bütün olarak algılamak, bir bütün olarak yaşamaya çalışmak;
İslam, yemek,
içmek, uyumak gibi günlük yaşantımızdan bir parça, hayatımızdan
bir bölüm değildir. İslâm hayatımızın tamamına, her
safhasına, her sahasına hakim olmalıdır. Yaşantımız, düşüncelerimizden
başlayarak bütünüyle İslâmlaşmalıdır. Bilmeyiz ki düşüncelerimizi
İslâmlaştırmadan yaşantımızı İslâmlaştıramayız.
-Vasıtaları
gaye edinmemek;
Müslümanların
gayesi Allah’dır. O’nun dinini hakim kılmaktır. Elbette bu
gayeye ulaşmak için çeşitli vasıtalar kullanılacaktır.
Ancak kullanılacak bu vasıtalar da İslâm’a, İslâmî
esaslara uygun olacaktır. İslâmî esaslara uygun olmayan hiçbir
vasıta kullanılamaz. İslâm’ın yasakladığı, İslâm’ın
çıkmaz sokak dediği bir vasıta ile, bir yol ile İslâma
hizmet edilemez.
Mesela; içki
içen insanları İslâm’a davet etmek, ya da onları içki içmekten
vazgeçirmek için onların içki sofrasına oturmak, onların içkili,
çalgılı çeşit çeşit masiyetlerin yapıldığı meclislerine
devam etmek asla caiz değildir. İslâm’ı tebliğde böyle bir
vasıta kullanılamaz.
Çünkü İslâm
içki içmeyi yasakladığı gibi, içki içilen sofrada bulunmayı,
içki fabrikasında çalışmayı, içki alıp satmayı, içki
fabrikasına üzüm ve benzeri içki yapılacak maddeleri satmayı
da yasaklamıştır.
İslâmî
hizmetlerde kullanılan vasıtalar, ancak faydalı olduğu müddetçe
kullanılır. Faydalı olmaktan çıkınca artık o vasıta üzerinde
ısrar edilmez, o vakit kaybetmeden değiştirilir. Faydalı
olacak başka bir vasıta bulunup kullanılır.
Çünkü vasıta
bir gaye değildir. Vasıtayı gaye haline getirmek, asıl gayeyi
unutturur. Ya da ikinci plana itilir ki, böyle bir davranış
yani vasıtaları gaye edinmek, İslâmî hizmetler ve İslâmî
hareketler için öldürücü bir zehirdir.
Çeşit çeşit
adlar altında İslâmî hizmetler yapılmaktadır. Şayet bu
hizmet grupları, tabelalarını, hizmette kullandıkları vasıtaları
gaye gibi değişmez kabul ederlerse İslâmî hizmetlerde
birlikte hareket etmeleri zorlaşır ve hatta çoğu durumlarda
imkânsız hale gelebilir. Hoşgörü yerini katılığa bırakır.
Vasıtalarda katı davranmak, tavizsiz hareket etmek ise dinî
hassasiyetlerimizde yumuşamaya ve tavize götürebilir. Bu ise İslâmî
hizmetlerin, İslâmi hareketlerin bozulmasına, sulandırılmasına
sebep olur.
-Mezhep, meşrep
ve meslek taassubu göstermemek;
Asırlardan
beri müslümanlar itikadî, amelî bir kısım mezhepleri, bir kısım
tarikatları benimsemişler, çeşit çeşit meslekler edinmişlerdir.
İslâmî
hizmetler yapılırken bu hususta asla taassup gösterilmemeli karşılıklı
hoşgörü ile hareket edilmelidir. Şayet hatalar, yanlışlıklar
yapılıyorsa münasip bir şekilde uyarılmalı ve böylece karşılıklı
olarak kardeşlik vazifesi yerine getirilmelidir.
Uyaran, uyarısına
uyarılan da tepkisine asla ve asla nefsini karıştırmamalıdır.
Her şey rızayı bârî için yapılmalıdır. İslâm’da sahih
olan itikadî, amelî, mezhepler, tarikatlar, çeşit çeşit
hizmet kolları bir zenginliktir. Bu zenginliği çeşitli kısır
çekişmelerle fakirliğe dönüştürmemeliyiz.
Asıl olan İslâm’dır.
İslam’a hizmettir. Allah Teâlâ’nın istediği bir şekilde
kulluktur. İslâm’ı yeryüzünde hakim kılmaktır. Vasıtalar
fanidir, eskir, pörsür, güç ve kuvvetini yitirir ve hatta
kullanılamaz hale gelebilir. Ancak müslümanın gayesi aslisi
olan ALLAH, Hay ve Kayyum’dur, ebedidir. İslâm ve O’nun ahkâmı
kıyamete kadar devam edecektir. Hiçbir güç, hiçbir tağut, hiçbir
cahil zorba ona zarar veremeyecek, İslâm’ı yok edemeyecektir.
Çünkü Kur’an’ın İslâm’ın muhafızı kadiri mutlak
olan Allah’tır.
-İtidal üzere
olmak;
İslâm dini
hem ifratı, hem de tefriti yasaklamıştır. Orta yolu, yani
itidal üzere olmayı teşvik etmiş, emretmiştir. Çünkü her
olumlu iş, her olgun hareket itidal ortamında gelişir, hayat
bulur. Keza her canlıda öyledir, hayat ortamı bulunan yerlerde
varlıklarını sürdürebilirler.
Hayatını dört
unsurunun bulunduğu yani, güneş, su toprak ve ateşin mevcut
olduğu yerlerde seyrine doyum olmayan güzellikler hayat
bulmaktadır.
İslâmî
hayatın, İslâmî hizmetlerin hayat bulacağı ortamlarda itidal
ortamlarıdır. Böyle ortamlarda İslâmî yaşantı, İslâmî
hizmetlere doyum olmaz.
Allah Teâlâ
da İslâm ümmetini itidal üzere halketmiştir. Bizler bu yaratılışımıza
uygun davrandığımız müddetçe nice hizmetlere nice güzelliklere
yol bulacağız, biiznillahi teâlâ.
Allah Teâlâ
şöyle buyurmaktadır;
“İşte böylece
sizin insanlar üzerinde şahitler olmanız, Rasûlün de, sizin
üzerinizde şahit olması için sizi orta (dengeli, itidalli) bir
ümmet kıldı.”(Bakara 143)
Bu hususta Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem de şöyle buyurmaktadır;
“Orta yollu
hareket ediniz. Ortadan ayrılmayınız ki maksada eresiniz.” (Buharî)
Aşırılık,
taşkınlık asla caiz değildir. Duyarsızlık, bigane kalış,
hamiyetsizlik de mezmum bir haldir. Müslüman her halinde itidal
üzere bulunacaktır. Hele hele, İslâm’ı hizmetlerde, İslâm’ı
tebliğde asla ayırılık ve taşkınlık yapmayacaktır.
Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem; “Taşkınlar helâk olmuştur.”
buyurmuş ve bunu üç kere tekrar etmiştir. (Buharî)
-İşleri iştişare
ile yapmak;
İslâm’da
istişare çok önemli bir husustur. Rasûlullah sallallahu aleyhi
ve sellem’in hayatı ve işleri vahiy ile tanzim olunduğu
halde, Allah Teâlâ ona;
“İşler
hususunda onlarla (ashabınla) istişare et” (Al-i İmran, 159)
buyurmaktadır.
Bu hususta Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem de şöyle buyurur;
“Emirleriniz
hayırlılarınız, zenginleriniz cömertleriniz ve işleriniz
aranızda istişare ile olduğu zaman sizin için yerin üstü
yerin altından daha hayırlıdır.
Emirleriniz şerirleriniz,
zenginleriniz emirleriniz olur ve işleriniz kadınlarınız eli
ile yapılırsa sizin için yerin altı yerin üstünden daha hayırlıdır.”
(Tirmizi)
Diğer bir
hadis-i şerifte de:
“İstişare
eden, pişman olmaz” buyurulmaktadır. (Kurtubi)
Bu konuda İbni
Atiye şöyle der:
“Şûra bir
şeriat ve kesin bir hükümdür. Ehl-i din ve ehl-i ilimle, istişare
etmeyen emirin azli vaciptir.”
Elbette istişare
rastgele kişilerle yapılmaz. İstişare ancak ehil olan kişilerle
yapılır. Her konu o konunun ehli ile istişare edilir.
İstişare
edilen kişi;
Güvenilir
olmalıdır,
Alim olmalıdır,
Muttakî olmalıdır,
Sır saklamasını
bilmelidir. (Devam edecek)
