KUŞLARIN DÜNYASI
Her gün, her
yerde karşımıza çıkan ve hatta evlerimizde baktığımız kuşların
nasıl uçtuklarını, havada süzülmelerinin nasıl meydana
geldiğini, kuşların yapılarının fiziksel özelliklerini hiç
merak ettiniz mi? Kuşlar uçarken insana güzel duygular tattıran
varlıklar mi, yoksa mükemmel uçuş teknikleri ile donatılan
varlıklar mı?
Mükemmel uçuş
teknikleri
Uçmak çok
fazla enerji gerektiren bir iştir. Bunun için kuşlar, gelişmiş
göğüs kasları, büyük bir kalp ve hafif bir iskelete sahip
bir bedenle yaratılmıştır. Kuşlardaki üstün yaratılış örnekleri
sadece bedenleri ile sınırlı değildir. Çoğu kuşa uçmak için
gerekli olan enerjiyi azaltacak yöntemler de ilham edilmiştir.
Kerkenez,
Avrupa, Asya ve Afrika'da çok bilinen yırtıcı bir kuştur.
Kerkenezin çok ilginç bir özelliği vardır: Rüzgarla karşılaştığı
zaman kafası görünmeyen bir el ile tutuluyormuşçasına
tamamen hareketsiz kalır. Gövdesi rüzgara göre yalpalanmasına
rağmen, kafası sabittir. Bu sayede kuşun görüş yeteneği her
türlü sarsıntıya rağmen hep mükemmeldir. Bu yöntem savaş
gemilerinde kullanılan ve denizdeki çalkantılara rağmen
silahları hedefe bağlı tutan jiroskoba benzemektedir.
Kuşları
incelediğimizde, vücutlarının tüm özelliklerinin uçuş için
özel olarak tasarlandığını görürüz. Öz kütlenin düşürülmesi
ve böylece ağırlığın azaltılması için kemiklerin içi boş
olarak yaratılmış ve vücuda hava keseleri yerleştirilmiştir.
Dışkının katı olmayıp yarı sıvı olması vücutta gereksiz
su tutulmasını ve böylece ağırlığın artmasını engeller.
Tüyler de hacimlerine karşılık son derece hafif yapılardır.
Kuşlardaki bu
özel yapıları sırayla inceleyelim.
1- İskelet
Kuş
kemiklerinin içi boş olmasına rağmen, iskelet, hayvanın sahip
olduğu kuvvete oranla fazlasıyla güçlüdür. Örneğin 18 cm.
uzunluğundaki kocabaş kuşu, bir zeytin çekirdeğini kırmak için
gagasıyla ona 68,5 kg.lık bir basınç uygulayabilir. Kara canlılarınınkinden
daha "derli-toplu" bir yapıya sahip olan kuş
iskeletinde omuz, kalça ve göğüs kemikleri birbirine kaynaşmış
bir şekilde birleşiktir. Bu tasarım kuşa daha sağlam bir yapı
kazandırmaktadır. İskeletin bir başka özelliği, başta
belirttiğimiz gibi diğer bütün omurgalı canlıların
iskeletinden hafif olmasıdır. Örneğin fregat kuşunun
kemiklerinin toplamı ise 118 gr gelmektedir ve bu miktar, hayvanın
tüylerinin toplam ağırlığından daha azdır.
Kuş kemikleri
çok hafif ve sağlamdır. Bunun en büyük nedeniyse, içlerinin
boş oluşudur. Boş kısımların içinde hava bulunur. Kemikler
iç kısımda eğik desteklerle sağlamlaştırılmıştır.
Modern uçakların kanatları da, kuş kemiklerinden ilham alınarak
içleri boş şekilde tasarlanmaktadır.
2- Solunum
Sistemi
Kara canlılarıyla
kuşların solunum sistemleri de birbirlerinden tamamen farklı
prensiplerle çalışır. Bunun sebebi kuşların oksijen ihtiyacının
kara canlılarına göre çok daha fazla olmasıdır.
Kara canlılarının
akciğerleri “çift yönlü” bir yapıya sahiptir: Nefes alma
sırasında hava, akciğerdeki dallanmış kanallar boyunca
ilerler ve küçük hava keseciklerinde son bulur.
Oksijen-karbondioksit alışverişi burada gerçekleştirilir.
Ancak daha sonra, kullanılmış olan bu hava, tam ters yönde
hareket eder ve geldiği yolu izleyerek akciğerden çıkar, ana
bronş yoluyla da dışarı atılır.
Kuşlara özel
akciğer
Kuş akciğerleri,
kara canlılarına tamamen ters bir biçimde işler. Kara canlıları
havayı aynı nefes borusundan alır ve verir. Kuşlarda ise hava
akciğere ön taraftan girerken arka taraftan dışarı verilir. Uçuş
sırasında çok yüksek miktarda oksijene ihtiyaç duyan kuşlara
böyle özel bir "tasarım" yapılmıştır.
Hava, akciğer
kanalı boyunca "tek yönlü" hareket eder. Akciğerlerin
giriş ve çıkış kanalları birbirlerinden farklıdır ve hava
daimi olarak akciğer içinde tek yönlü olarak akar. Böylece kuş,
havadaki oksijeni kesintisiz olarak alabilir. Böylece kuşun yüksek
enerji ihtiyacı karşılanmış olur.
Kuşlardaki
akciğerlerin yapısı ve genel solunum sisteminin çalışması tümüyle
kendine özgüdür. Kuşlardaki bu "avien" sistemi başka
hiçbir omurgalı akciğerinde bulunmaz. Bu sistem bütün kuş türlerinde
aynıdır.
Ünlü bir
biyokimyacı olan Michael Denton bir yazısında, bu kadar mükemmel
bir sistemin kademeli evrimle oluşamayacağını şöyle açıklar:
“Kuş akciğerlerinin
çevresinde hava kesecikleri bulunur. Hava, önce bu keseciklerde
toplanır, sonra da düzenli olarak akciğerin içine pompalanır.
Böylece kuşların yüksek oksijen ihtiyacı da karşılanmış
olur.”
Açıktır ki
kuş akciğeri, canlıların Allah tarafından yaratıldıklarının
sayısız delilinden sadece biridir.
3- Denge
Sistemi
Allah, tüm
canlılar gibi kuşları da kusursuz bir biçimde yaratmıştır.
Bu gerçek, her detayda kendini belli eder. Kuşların vücutları
uçuştaki muhtemel bir dengesizliği engellemek için özel bir
tasarımla var edilmiştir. Hayvanın uçuş sırasında öne doğru
eğikleşmesini engellemek için, kafası özel olarak hafif kılınmıştır:
Ortalama bir kuşun kafasının ağırlığı, vücut ağırlığının
yalnızca % 1'ini oluşturur.
Tüylerin
aerodinamik yapısı da kuşların denge sistemindeki önemli bir
özelliktir. Özellikle kanat ve kuyruk bölgelerindeki tüyler,
kuşa çok etkili bir denge sistemi sağlar.
Bu özellikler,
bir doğanın (falcon pereginus) saatte 384 km. hızla avına
dalarken, hiçbir şekilde dengesini yitirmemesini sağlar.
4- Güç ve
enerji problemi
Bir olaylar
zinciri şeklinde ortaya çıkan her bir süreç, ister biyoloji,
ister kimya veya fizik bilimlerini ilgilendirsin, "enerjinin
korunumu prensibi"ne uygun olarak gelişir. Bunu özetle
"belli bir işin yapılabilmesi için belirlenmiş miktarda
enerji gereklidir" şeklinde de anlatabiliriz.
Enerjinin
korunumu prensibinin çarpıcı bir örneğini, kuşların uçuşunu
gözlemlediğinizde bulabilirsiniz. Göçmen kuşların, uçuşa
başlamadan önce, yolculuklarını tamamlamalarını sağlayacak
miktarda enerji depolamaları şarttır. Buna karşın, uçmanın
bir diğer şartı da mümkün olduğunca hafif olabilmektir. Uçabilmek
için, bedeli ne olursa olsun fazla kilolardan kaçınılmalıdır.
Bu arada yakıtın da mümkün olduğunca verimli olması şarttır.
Yani yakıt minimum ağırlıkta tutulurken, verdiği enerjinin
maksimum olması gereklidir. Bunların hepsi kuşlar için çözümlenmiş
olması gereken problemlerdir.
İlk adım, en
ekonomik uçuş hızının tespit edilmesidir. Eğer kuş çok
yavaş uçacak olsa, havada asılı kalması için çok enerji
sarf etmesi gerekecektir. Çok hızlı uçacak olsa, bu sefer de
meydana gelen hava direncini aşmak için çok yakıt tüketmesi
gerekecektir. Bu durumda yakıtın en az tüketilmesi için ideal
değerde bir uçuş hızının gerektiğini görürüz. Bu arada
şunu da hatırlatmak gerekir ki, iskeletlerinin ve kanatlarının
aerodinamik yapılarındaki farklılar nedeniyle her kuş için
farklı bir ideal hız geçerlidir.
Bu enerji
sorununu altın yağmur kuşu (Pluvialis dominica fulva) üzerinde
inceleyelim: Bu kuş, kışı geçirmek için her yıl Alaska'dan
Hawai'ye göç eder. Durmaksızın yaptığı uçuşu sırasında
rotası üzerinde hiç ada bulunmaz. Dolayısıyla kuşun uzun
yolculuğu sırasında hiçbir dinlenme imkanı yoktur. Varış,
başlangıç noktasından 4000 km uzaktadır ve bu mesafe aralıksız
yaklaşık 250 bin kanat çırpışını gerektirir. Yolculuğun tümü
88 saatten fazla sürer.
Kuşun yolculuğa
başlarken ağırlığı 200 gramdır. Bunun 70 gramı, yolda yakıt
olarak kullanılacak yağlardan oluşur. Ancak kuş bilimciler,
bir altın yağmur kuşunun bir saat uçmak için harcadığı
enerjiyi tespit etmiş ve kuşun 88 saatlik uçuş için en az 82
gram yakıt harcayacağı sonucuna varmışlardır. Yani kuşun 12
gramlık bir açığı vardır ve hesaplara göre Hawai'ye
varmadan yüzlerce kilometre önce enerjisinin bitmesi ve denize düşmesi
gerekmektedir.
Ama bu hesaba
rağmen altın yağmur kuşları hiçbir zaman denize düşmez ve
her sene başarıyla Hawai'ye ulaşır.
Peki bu canlıların
sırrı nedir?
Bu kuşları
yaratan Allah, onlara uçuşlarını kolaylaştıracak ve
verimlileştirecek bir yöntem ilham etmiştir. Kuşlar gelişigüzel
bir şekilde değil, sürü halinde uçar. Uçarken de hepsi
belirli bir sıraya girer ve havada bir "V" şekli oluşturur.
Bu V şekli, karşılaştıkları hava direncini azaltır. Bu uçuş
düzeni o kadar etkilidir ki, kuşlar bu sayede yaklaşık % 23'lük
bir enerji tasarrufu sağlar. Bu şekilde, yere indiklerinde
fazladan 6-7 gram daha yağları kalmış olur. Bu artan yağ ise
gereksiz değildir; rüzgarların ters yönden esmesi durumunda
kullanılacak yedek yakıttır.
Bu olağanüstü
durum karşısında şu soruları sormak gerekir:
Uçuş için
ne kadar yağ gerektiğini kuş nereden bilir?
Bu kadar yağı
tam yolculuk öncesi nasıl ayarlayabilir?
Uçuş
mesafesini ve tam olarak ne kadar yakıt tüketileceğini nasıl
hesaplar?
Kuş,
Hawai'nin Alaska'dan daha iyi koşullarda olduğunu nereden bilir?
Kuran'da
"dizi dizi uçan kuşlar"a dikkat çekilmekte ve bu canlıların
Allah'ın kendilerine ilham ettiği bir bilince sahip oldukları
haber verilmektedir:
“Görmedin
mi ki, göklerde ve yerde olanlar ve dizi dizi uçan kuşlar, gerçekten
Allah'ı tesbih etmektedir. Her biri, kendi duasını ve tesbihini
şüphesiz bilmiştir. Allah, onların işlediklerini bilendir.”
(Nur Suresi, 41)
“Onlar, üstlerinde
dizi dizi kanat açıp kapayarak uçan kuşları görmüyorlar mı?
Onları Rahman (olan Allah)dan başkası (boşlukta) tutmuyor. Şüphesiz
O, her şeyi hakkıyla görendir.” (Mülk Suresi, 19)
Serçenin
kalbi dakikada 460 defa çarpar, vücut sıcaklığı ise 42
derecedir. Bir kara omurgalısına ölüm getirecek olan bu vücut
ısısı, gücü arttıran bir etken olarak kuşlar için hayati
önem taşır. Kuşların uçuş sırasında ihtiyaç duydukları
büyük enerji, bu hızlı metabolizma sayesinde karşılanmaktadır
Uçmak çok
fazla güç gerektirir. Bu nedenle kuşlar, vücut kütlelerine
oranla en fazla kas dokusuna sahip canlılardır.
Kuşlar bu
derece fazla enerji sarf ettikleri için, yedikleri besinleri de
çok iyi biçimde sindirecek bir yapıya sahiptir. Kuşların
sindirim sistemi, alınan besinin en verimli şekilde değerlendirilmesini
sağlar. Örneğin büyümekte olan yavru leylek, yediği 3 kg.
besinle 1 kg. ağırlık kazanır. Bu oran, aynı besinlerle
beslenen memelilerde 10 kg.'a karşılık 1 kg. ağırlıktır. Kuşların
dolaşım sistemi de, yine yüksek enerji ihtiyacına uygun olarak
yaratılmıştır. İnsanın kalbi dakikada ortalama 78 kere çarparken,
bu sayı serçede 460, sinek kuşunda 615'tir.
