MAHZUN
MABED’İN HİKAYESİ
İstanbul
surları karadan ve denizden kuşatılmıştı. Ulubatlı Hasan’ın
surlara sancağı dikmesi ile mücahitler daha da gayrete gelerek
surları aşmaya başladılar. İstanbul’a ilk giriş
sahil tarafından oldu. Mücahit askerlerimizi durdurmak için
savaşan Bizanslılar muvaffak olamadılar. Ülkesinden kaçmayan
Bizans hükümdarı da, bu çarpışmada öldü. İslam
askerlerinin hızla ilerlemesi üzerine Bizans askerleri Aksaray
mevkiinde sulh istediler. Böylece fetih tamamlanmış oldu.
Fatih, şükür secdesine kapandıktan sonra maiyeti ile birlikte
şehre Edirnekapı mevkiinden girdi. Şimdiki Fatih, Şehzadebaşı,
Beyazıt güzergahını takip ederek Ayasofya’ya ulaştı.
Yediden yetmişe Bizans halkı bu mabette toplanmıştı.
Fatih’i gören papazlar ayağına kapandı. Fatih:
- “Ayağa
kalkın! Bugünden itibaren artık ne hayatınız, ne de hürriyetiniz
hususunda benim gazabımdan korkunuz.” diyerek herkesi affetti.
Papazlar, ortaçağ insanının hayallerinin bile ulaşamayacağı
bir af ve müsamaha ile karşılaşmıştılar.
Salı günü
şehre giren ve ilk olarak Ayasofya’ya giden Fatih, İslam’ın
zaferi ve fethin bir sembolü olmak üzere Ayasofya’nın
camiye çevrilmesi için emir verdi. Cumaya kadar üç gün içinde
hazırlıklar tamamlandı. Mozayıkların üzerine badana çekildi,
mihrap ve minber konuldu. Nihayet yüzyılların hasreti, kılınan
ilk Cuma namazı ile sona erdi. Ayasofya huzura erdi.
Ayasofya, büyük
bir fethin sembolü olduğu için cami oldu. Zira, eski Türklerden
beri devam eden bir gelenek vardı; fethedilen yerin en büyük
kilisesi camiye çevrilir ve buraya ekseriyetle “Fethiye”
yahut “kilise camii” derlerdi. Bazen de Türk’ün şevketinin
ve kudretinin timsali olmak üzere Ayasofya örneğinde olduğu
gibi eski ismi korunurdu. Diğer taraftan savaş hukuku da bunu
gerektirirdi. Çünkü harp sonucu ele geçirilen yerlerdeki
ibadethaneler tebdil edilebilirdi. İslam, bir ibadethanenin ne
surette olursa olsun yıkılmasına cevaz vermemiştir. Sahilden
Aksaray’a kadar olan yerler harp ile alındığından, bu
mevkideki kiliseler cami olurken Aksaray’dan ötesi kilise
olarak kaldı. İşte Ayasofya muharebe ile ele geçen mevkide
idi.
Her ne kadar Süleymâniye
ve Sultanahmet camileri mimari ve ruhânî açıdan
Ayasofya’dan üstün olsa da, Osmanlının en önemli camisi
Ayasofya idi. Çünkü o, fethin sembolüydü. İslam’ın
zaferinin sembolüydü.
Şair Ali Ulvi
Kurucu’nun feryadı içler ürperticidir:
“Mahvoldu
hayâlim, bu nasıl korkulu rü’yâ?
Şaştım;
neyi temsîl ediyorsun Ayasofya?!.”
Büyük hükümdar
Fatih, sanki Ayasofya’nın başına gelecekleri sezmiş gibi
vakfiyesinde bir noktaya önemle vurgu yapmıştır:
- “...
İşte bu benim Ayasofya’yı camiye dönüştüren vakfiyemi kim
değiştirirse, Allah’ın, Peygamberin, meleklerin, bütün yöneticilerin
ve dahi bütün müslümanların ebediyen laneti onun ve onların
üzerine olsun, azapları hafiflemesin, haşır gününde yüzlerine
bakılmasın, kendilerine şefaat eden hiçbir kimse bulunmasın.
Kim bunları işittikten sonra hâlâ bu değiştirme işine devam
ederse, günahı onu değiştirene ait olacaktır. Allah’ın
azabı onlaradır. Allah işitendir, bilendir.”
Fakat 1 Şubat
1935’te, yüzyıllarca Osmanlı’nın en önemli mabedi olan
Ayasofya karanlığa gark oldu. Celal Bayar’ın anlattığına göre
Ayasofya, Balkan Paktı’na girebilmek için verilmiş bir
tavizdi. Yunanlılar’a bir jest yaparak Balkan Paktı’nı
kurtarmak için kapatıldı. Sebilürreşat dergisinde yayınlanan
Avukat Halil Bey’in raporuna göre ise bu iş, daha önceden
tertiplenen bir kongrede kararlaştırılmıştır. Bizans
Eserlerini Yaşatma Kongresi’ne, dönemin Halk Parti
milletvekillerinden birisi de murahhas(delege) olarak katılmış
ve kongrenin kararını o getirmiştir. Kongrede minarelerin yıkılması
da planlanmış fakat buna cesaret edilememiştir.
Amerikalılar’dan
bulunan para ile caminin müze olarak restorasyonuna başlandı.
Badanalar kaldırılarak resimler açığa çıkarıldı. Bizans döneminin
haçları, putları ve resimleri meydana çıkarıldı. Daha bu da
yetmiyormuş gibi dünyada bir benzeri olmayan Allah (c.c.),
Muhammed (s.a.v.) ve dört halifenin isimlerinin yazılı olduğu
büyük levhalar camiden çıkarılmaya çalışıldı. Hatta bu
devâsâ levhalar kapıdan çıkmayınca parçalanmasını teklif
edebilecek kadar cüret gösterenler oldu. Bu nâdîde levhaları
toz toprak içerisinde caminin bir kenarına attılar. Fakat,
–Allah kendisinden razı olsun– Osman Yüksel Serdengeçti,
yazmış olduğu “Ayasofya” isimli şiiri ile Müslümanların
tepkisini canlandırdı. Yoğun tepki üzerine bu levhalar tekrar
asıldı.
Maalesef geçen
senenin mayıs ayında Ayasofya mabedini, bir Orkestra grubu,
klasik müzik icra etmek üzere kullandı da biz müslümanların
aylar öncesinden belli olan bu edepsizliğe karşı ciddi bir
tavrı oluşmadı.
Fatih’in
bedduası sadece Ayasofya’yı kapatanlara değil, elinde imkan
olduğu halde onu açmayanlara da şamildir. Belki de tepkisiz
kalanlar da bu bedduadan paylarını alacaklardır. Zaten şanlı
Peygamberimiz, bir kötülük gördüğümüzde onu elimizle düzeltmemizi,
bu mümkün değilse dilimizle düzeltmemizi emrediyor. Bu ikisi mümkün
değilse kalbimizde tepkimizi canlı tutmamızı emrediyor ki, bu
da imanın en zayıf noktası oluyor.
Mahzun mabet
Ayasofya, paslı kilitlerin açılacağı ve müminlerle birlikte
secdeye kapanacağı günleri hasretle beklemekte. Bizler de,
Ayasofya mefkûresini kalplerimizden eksik etmeyelim...
