MALCOLM X
Alex Haley,
İnsan Yayınları,
İstanbul
2002, 5. baskı, 600 syf.
Alex
Halley’in 1965’de kaleme aldığı kitap, Amerika'da çok
etkili olmuş, yirminci yüzyılın efsane liderlerinden Malcolm
X'in kırk yıllık kısa ömründe köklü dönüşümler yaşadığı
üç önemli dönemi içermektedir. İlkinde o, Harlem'in kirli işlerine
bulaşmış, ele avuca sığmayan bir serseridir. İkincisinde
Elijah Muhammed'in öncülüğünü yaptığı "Siyah Müslümanlar
Hareketi"ni Amerika ölçeğinde örgütleyen usta ve
kitleleri peşinden sürükleyen ünlü konuşmacıdır. Üçüncüsü
de "Oniki günlük Hac ibadeti, ufkumu geçen otuzdokuz yılımdan
çok daha fazla genişletti" dediği, yanlışlıklardan
kurtulduğu Mekke sonrası dönemdir.
Malcolm X,
Alex Haley'in yazıya döktüğü hayat hikayesinde, liseyi
Massachusette'nin siyah mahallesinde bitirir. Çok istemesine rağmen,
üniversiteye gidemeyince, küçük yaşta çalışmak zorunda kalır.
Michigan ve Boston derken, kendini birden Harlem'de bulur. Bir
siyah olarak, kendisine dayatılan yaşama biçimi, onu sonunda
hapishaneye düşürür. Üniversiteyi Harlem sokaklarında
tamamladığını ve doktora tezini de hapishanede hazırladığını
uzun uzun anlatır. O okuma açlığını hapishanede giderir.
Doymak bilmez bir istekle hapishane kütüphanesindeki kitapları
tek tek okur. Hapishane yılları için: "Bir insanın düşünmeye
ihtiyacı varsa, gidebileceği en iyi yer, bana sorulursa, üniversiteden
sonra hapishanedir" diyerek, hiç kimsenin çaresiz ve çözümsüz
olmadığını vurgular.
O, yedi yıllık
“hapishane eğitiminden” sonra, başka bir Malcolm X olarak
Harlem’e geri döner. Hapisten önce bir sokak serserisiyken, şimdi
Amerika’da büyük bir hızla gelişen İslam’ın etkili ve
ateşli bir temsilcisidir.
Malcolm Little
olan soyadını Harlem’de X olarak değiştirir. Yeni soyadı,
onun Afrikalı atalarının artık kendisi başta olmak üzere,
kimse tarafından bilinmediğinin simgesidir. Elijah Muhammed'in
öncülüğünü yaptığı "Siyah Müslümanlar
Hareketi" Malcolm X’le birlikte daha da kuvvet kazanarak
yayılmaktadır. Artık Malcolm, Elijah Muhammed’in baş kurmayıdır.
Fakat Elijah Muhammed'in zina yapmasına karşı çıkması, daha
sonra da Elijah Muhammed’in, Malcolm'a, Başkan Kennedy'nin öldürülmesi
hakkındaki yetkisiz ve iğneleyici sözlerinden ötürü sessiz
kalmasını emretmesi, Malcolm’un kendi hareketi içinde izole
edilmesine sebep olur.
Gerçek İslam'ın
Elijah'tan çok uzak olduğunu biliyordu. Ancak İslam'ı bütün
incelikleriyle kavrayabilmek ırk, renk ve dil ayrımı yapmadığını
görebilmek için Hacc’a gitmesi gerekiyordu. O Amerika'da bildiği
İslam'la, Hac'da Mekke'de gördüğü İslam arasında dağlar
kadar fark olduğunu anlayınca, X olan soyadını El Shabazz'a çevirdi.
Çünkü o “gözleri mavinin en mavisi, saçları sarının en
sarısı insanlarla aynı tabaktan yemek yemiş, aynı saflarda
omuz omuza namaz” kılmıştı.
Başlangıçta,
ilk zenci müslüman hareketinin öncüsü Elijah Muhammed'in bağlısı
olarak ırkçı düşünceler taşıyorken, Hacc dolayısıyla İslam
dünyasına yaptığı bu gezi onu bu düşüncelerden döndürdü.
Artık kendisini İslam'ın sömürgecilik ve ırkçılık karşıtı
evrensel mesajını tüm dünyaya iletmeye adamıştı. Bu amacını
kitleler çapında gerçekleştirmeye çalıştığı toplantılarından
birinde suikasta uğrayıp, 25 Şubat 1965'de öldürüldü.
Aksiyon dolu
bir yaşamın Alex Halley’in canlı üslubuyla okuyucuya aktarılan
hayat portresi için söylenebilecek belki çok şey vardır,
fakat bizim açımızdan bir cümleyle yerini buluyor: Kendini değiştirmesini
bilenler, çevreleriyle birlikte toplumlarını da değiştirirler.
DEĞİŞEN
TÜRKİYE
Heinz Kramer,
Timaş Yayınları,
2001, 364 syf.
“Heinz
Kramer, Almanya’nın işini en ciddiye alan Türkiye uzmanı. Bu
kitabı, sadece ülkesinde değil bütün batılı çevrelerce Türkiye
üzerinde düşünmeyi yeniden zorlayacak önemde bulundu...”
(Fehmi Koru)
Kitap; Türkiye’de
meydana gelen iç değişikliklerin ve soğuk savaşın sona
ermesinden sonra ülkenin dış politikasının aldığı seyrin
detaylı bir analizini konu alıyor.
Bu ana düşünceden
hareketle üç bölümde detaylandırdığı kitabında Kramer, iç
değişikliği birinci bölümde, Kemalizm Modelinin Aşınması
ana başlığında ele almış ve son on yılda “75-80 yıllık
Cumhuriyet Türkiye’sinin resmî ideolojisi olan Kemalizmin, Türkiye’nin
yeni bin yılda ihtiyaç duyacağı rehberliği yapabilme”
kapasitesini sorgulamış.
İkinci bölümde
ise; Soğuk Savaş Sonrası Türk Güvenlik ve Dış Politikası
genel başlığında, Türkiye’nin Batı ile olan ilişkileri,
Avrupalılaşma isteği ve Atlantik İttifakı içindeki konumu,
uluslararası siyasi durum açısından ele alınmış. “Yurtta
sulh, cihanda sulh” sözüne dayalı eski pasif politik yaklaşımının,
değişen dünya düzeninde çok boyutlu tehdit anlayışıyla
birlikte yerini, ülkenin millî çıkarları iyi hesaplanmış, sürtüşmelere
girmeye hazır, kendini daha çok düşünen bir anlayışa bıraktığı
savını işlemiş.
Kitabın
üçüncü kısmı ise ilk iki kısımda değişen ve gelişen Türkiye’nin
gelecekte uluslar arası arenada alacağı yeni durumda, Avrupa ve
Amerika siyasilerinin nasıl hareket etmesi gerektiğine dair
fikir üretilmesinin gerekliliğini vurgulamış.
Afro-Avrasya
altyapısının Ortadoğunun alacağı yeni şekilden etkileneceğini
ve bunda Türkiyenin her iki alanda da kuvvetle etkili olacağını
belirterek, Avrupa ve Amerika siyasi elitinin Türkiye ile olan
ilişkilerini detaylandırarak yapıcı bir sürekliliğe kavuşturması
gerektiği uyarısıyla kitabı noktalıyor.
Kitaplı günler
dileği ile...
