DEVAMLI YENİLENMELİYİZ
Taze bilgi,
yeni ve cazip usûl ve üslûp, şevk ve heyecan, emniyet telkin
eden bir görünüş, tebliğ ve irşadcının başarısı için
en vazgeçilmez unsurlardır. Basma kalıp şeyler söyleyen, şevk
ve heyecanını kaybeden, yeni şeyler öğrenme hevesinde
bulunmayan, kılık ve kıyafeti ve davranışları itibariyle
olumsuz bir tip halinde görülen tebliğ ve irşadcılar, artık
çevreleri için zait bir insan durumuna düşmüş sayılırlar.
Böyleleri için hava değişimi, yer değiştirme, bazen şifa
verici olabilir.
Hiç unutmam,
bir hoca efendi, bir mecliste sohbet yapıyordu, bir hikâye
anlatmaya başladı. Dinleyenlerden birisi, bu hikâyeyi daha önceden
dinlediğini belirten bir eda ile söze karıştı. Hoca efendi
kendi sözünü kesti; “O halde bizim bu memleketteki vazifemiz
tamam. Anlatacak yeni şeyleri olmayan bir hocanın, yer değiştirip
bildiklerini yeni muhataplarına anlatması gerekir.” dedi ve
gerçekten de nakil isteyip kendisine yeni bir çevre buldu.
Öğretmenler,
okul hocaları için bu durum pek mevzu bahis olmaz, çünkü her
sene farklı sınıflara girerler. Bir sene bir sınıfta verdiği
bilgileri, müteakip sene başka talebeler dinleyecektir. Eski
talebeler devamlı mezun olmakta, yerine yeniler gelmektedir.
Fakat vâiz ve hatipler için bu durum yoktur. Onlar, çok zaman
aynı camide, aynı cemaate hitap etmek durumundadırlar. Bunun için
devamlı suretle malzemelerini, usul üslûplarını
yenilemelidirler.
Mevlana ve
Yunus Emre hep yenilenmeden bahsetmişlerdir. Mesela Mevlana:
“Ne kadar söz varsa, hep düne ait, şimdi yeni şeyler söylemek
lazım.” derken, Yunus Emre: “Her dem yeni doğarız, bizden
kim usanası.” demiştir.
Gerçi
dinimizde devamlı tekrarlanacak sabit şeyler vardır. İnsan,
havadan sudan ve belli besin maddelerini yemekten usanmadığı
gibi, bunlardan da usanmaz. Hatta hava gibi, su gibi, her an muhtaç
olduğumuz şeyler vardır. Mesela, “Besmele”ye her an muhtacız,
hamd ve şükretmeye her nefes alış verişte muhtaç ve hatta
mecburuz. “Fatiha” suresinin günde beş vakit namazımızda kırk
defa okunması gerektiği de buna bir misaldir. Sonra Kur’an-ı
Kerim’de bir çok ayetlerin, hatta kıssaların tekrarlanması
da bu konuda dikkat çekicidir. Fakat bu kıssalar, her takrarlanışında
yeni bir maksat ve fikir getirmiş olmaktadır. Hz. Yunus
(a.s.)’un balığın karnına düşmesi, Enbiya, Saffat ve Kalem
surelerinde anılmıştır; ama her birinde siyâk-sibakına bağlı
olarak yeni maksatlar ve medlüller ifade etmektedir.
Prof. Dr. Ali
Fuat Başgil, “Gençlerle Başbaşa” adlı rehber kitabında
diyor ki: “Gök kubbe altında söylenmedik bir söz, ortaya atılmadık
bir fikir yoktur. Hüner, bu sözlere ve bu fikirlere yeni, cazip,
ferah birer şekil vererek anlatmaktır. Hani Cenab Şehabettin’in
bu konuda çok manali bir sözü vardır: “Basit, sefil ve
seviyesiz fikirlerden ziyade; seviyesiz ağızlara düşmüş yüksek
fikirlere acırım. Yüksek fikir ve manaları basma kalıp, kuru,
zevksiz bir şekilde anlatmaya kalkışmak, en azından o
fikirlere bir hakarettir.” Yüksek fikirlere, değerli manalara
layık oldukları libası giydirmesini bilmeliyiz.”
Şu var ki,
bazı vaizler, bazı hoca efendiler, çevreleriyle çok canlı bir
ruhi alışverişe girmiş olabilirler. Böylesine ahenkli bir
hizmet yerinde hoca efendi her ne anlatırsa anlatsın, anlattıklarını
ne kadar tekrarlarsa tekrarlasın, her defasında bunlardan ayrı
bir zevk alınabilmektedir. Sayıları çok az olan bu zevat, hiç
şüphesiz umumi kaidenin dışında kalır.
Kitaplarda henüz
görmediğim; fakat çok dinlediğim ve sevdiğim bir hikaye vardır:
İmam Birgivî Hazretleri bir gün vaaza gelememiş, bir yakınını
vaaz için göndermiş. Çok hazırlıklı ve âlâyışlı konuşan
bu zattan kimse bir zevk alamamış. Ertesi gün Birgivi
Hazretleri kürsüye çıkıp, “Cemaat dün inekleri otlatmaya götürmüştüm.
Mübareklerin başından ayrılıp gelemedim.” derken, cemaat
vaaz tadını almaya başlamış ve hatta ağlayanlar olmuş.
Hocanın, cemaati ile böyle bir ruhi irtibata ulaşması cidden
imrenilecek bir saadettir.
Bir tarihte,
bir kazamızda müftü olan bir ağabeyimizle sohbet ediyorduk. Bu
ağabeyimiz, kılık kıyafetine çok ehemmiyet verir, kıravatının,
gömleğinin rengi ile ahenkli, ütülü pantolonu, yeni boyanmış,
üzeri silinmiş ayakkabıları herkesin dikkatini çeker.
Kendisiyle teklifsiziz, aramızda fazla yaş farkı da yoktur.
Bunun için konuşurken kendisine latife yaptım. Dedim ki, “Ağabeyimiz,
kılık kıyafetinize fazla düşüyorsunuz, biraz forsa kaçıyorsunuz
gibime geliyor. İlim ehli için bu kadarına lüzum var mıdır?
Ömer Nasuhi Efendi hiç kıravat takmaz, ütülü pantolon
giyinmezmiş. Bu, onun hizmetine hiç bir halel veriyor muydu?”
Kendisi aynı
zamanda hazır cevap birisidir. Bu soruma gayet ibretli bir cevap
verdi. Dedi ki: “Doğru ama, biz de bir Ömer Nasuhi Bilmen
olsak, kıravata, ütüye lüzum görmeyiz. O, bir yerde vazifeye
giderken; kendisinden önce ilmi ve haklı şöhreti etrafı
heybetinin tesirinde bırakıyor. Ama biz öyle değiliz. Biz, kılık-kıyafetimizle
bazı kusurlarımızı örtmeye, hatta biraz da hizmetimiz adına,
olduğumuzdan fazla görünmeye mecburuz. Nasrettin Hoca’nın
“kürk” fıkrasını bilirsiniz, hele bugün, içten ziyade dışa
bakılan bir dünyada yaşıyoruz. Bu bakımdan bugün için buna
mecburuz. Bilmem, hizmetimizin hatırı için ben acizane böyle düşünüyorum.”
Bu cevap karşısında
takıldım, kaldım. Siz olsaydınız ne derdiniz? İşte bunun
gibi hizmet hayatında her bakımdan örnek şahsiyetlerle karşılaşabiliriz.
Yalnız her halükarda kendimizi bunların yerine koyamayız.
Her insan bir
âlemdir. Kendimize göre bir şahsiyetimiz ve hizmet tarzımız
olacak; nerede ve nasıl bir hizmet bizim için elverişli ise onu
bulup yapmaya çalışacağız.
