OLUMLU İLİŞKİLERİN
GÜCÜ
İşlerindeki
sıkıntılardan dolayı, işini düşünmekten biraz olsun
kurtulmak için seyahate çıkıp, meşhur Sea World Katil
Balinalar Gösteri Stadyumu’na da bir uğrak veren Wes
Kingsley’in hayatında dönüm noktası olacak bu ziyaretinin
ilginç yönlerini özetlemeye çalışalım:
Coşkulu bir açılışla
başlayan gösteride kalabalık 10.000 paundluk bir erkek ve 5.000
paudluk iki dişi tarafından üçlü yapılan bir dizi şaşırtıcı
akrobatik dalışlara ve sıçrayışlara şahit olmuştu.
Okyanusların en korkulu yırtıcı hayvanlarından olan bu deniz
memelileri göğüs yüzgeçlerini seyircilere sallıyorlardı. Eğitimcilerinin
sırtlarına tutunarak havuzda sörf yapmalarına izin
veriliyorlardı. Büyük kuyruklarının oluşturduğu hareketle
ilk on sırada oturan seyircilerin üzerine soğuk su sıçratıyorlardı.
Kahkaha, hayret ve uğultulu alkışlar seyircilerin neşesini gösteriyordu.
Sonunda gösterinin yıldızları parıltılı siyah sırtlarını
ve güzel beyaz vücutlarını havaya kaldırıp başlarıyla
seyircileri selamlayarak gösteriyi bitirmişlerdi.
Kalabalık
tamamen boşaldıktan ve ortalık sessizleştikten sonra, suyun
altından açılan kapıdan dev siyah bir şekil havuza girip,
daireler çizmeye başladı. Eğitmen kapıdan içeri girip,
havuzun kenarında duruyor. Koca katil balina hemen ona doğru yüzmeye
başlıyordu. Başını sıvazlayarak balinaya: “İyi gidiyor
koca oğlan.” dedi. “Oyun vaktinin tadını çıkar. Bunu
hakettin.” Eğitmen bunu deyip doğrulduğunda ve havuzun kenarında
hareket ettiğinde, balina da onunla beraber hareket ediyordu.
Acaba özgür kalmak yerine, eğitmeniyle oynamak mı istiyordu?
Bay Wes, bütün
bunların sırrını öğrenmek için mahçup olmayı göze alarak
ve cevabını beklediği sorular için para teklif ederek eğitmenin
yanına varıyor, buhayvanların istediklerini yapmaları için ne
yaptıklarını, onları aç mı bıraktıklarını soruyor. Eğitimcinin
verdiği cevap, soruları tatmin edici cevaplar olmak şöyle
dursun daha çok merak ve soruyu kamçılıyordu: “Biz ne onları
kandırıyoruz, ne de aç bırakıyoruz. Paranız da siz de
kalabilir. Bizim öğretmenlerimiz var, onlardan cevabını
alabilirsin.” diyerek koca bir balinayı gösterdi. “Adı
Shamm.” Devamla, “Onlarla işe başladığımızda çok çabuk
öğrendiğimiz şeylerden biri, bir katil balinayı cezalandırıp,
sonra da onunla beraber suya dalmanın pek anlamlı olmadığıydı.
Shamm bize güvenene kadar, ne benim, ne de diğer eğiticiler için
hiçbir hareket yapmadı. Onu ikna edene kadar hiçbir şey öğretemeyeceğim
belli olmuştu. Yaptığımız tek şey onların aç olmadığından
emin olduktan sonra suya atlarız ve onlarla oynarız. Onları
inandırana kadar bu böyle sürer gider. Onlar, tâ ki bize güvenecek
ve onlara zarar verme niyetinde olmadığımızdan emin
olacaklar.”
Bunları
dinleyen Wes, işyerindeki performans düşüklüklerini, bu düşüklüğü
önlemek için idari sorumluluklarında etkili olamadığını, eğiticiye
söyleyip, biraz daha detaylı bilgi almak için yalvaran gözlerle
bakınca, eğitici onu gezdirirken şöyle dedi:
- “Bu
hayvanlar insanlardan çok farklı değil. Davranışlarınızdan
hoşnut kalmadıkları zaman bunu size göstereceklerdir. Bizim
katil balinalarımız tamamen bizden korkmayı bıraktıkları
zaman onlarla aramızdaki pozitif duygu akışı seyircilere aktarılır.”
“Doğru.” dedi Wes, “Gösteri, seyircinin fazlasıyla mutlu
olmasını sağlıyor. Gösteri bitince yarısı sırılsıklam ıslanmış
vaziyette ama sadece gülümseme var.”
Bunun üzerine
eğitici, “Doğru.” diyor, “Bunu balinalar da görebilirsin.
Gösteri başlarken olumlu bir deneyim olacağını bildikleri için
hepsi havuzun kapısına doluşurlar. Çünkü biz devamlı
pizitifi vurguluyoruz. Onun yaptığı yanlışı görmezden
geliyoruz ve hemen onun bu tutumunu başka bir yere yönlendiriyoruz.”
İşte, evde
hayatı hep yanlışları görmekle geçen Wes, canı sıkılmış
bir vaziyette: “Bir idareci olarak benim vazifem yanlışları görüp,
uyarmak değil mi? Adamlarından biri beni kazıklasa, ya da çocuğum
vazifesini yapmasa onlara görmezden mi geleceğim?”
Bunun üzerine
eğitimci: “Peki.” diyor, “Böyle yaptığında evde ve işte
güven oluşturabildin mi? Tahmin ediyorum oluşturamadın. Çünkü
daha çok negatife vurgu yapmaktan hoşlanıyorsun. Halbuki bir
davranışa ne kadar çok odaklanırsan, o kadar çok tekrar
edilecektir. Bunu biz onların yanlışlarına değil de doğrularına
odaklandığımızda, bu doğru şeyi daha sık yaptıklarını görerek
balinalardan öğrendik. Onların kötü ve yanlış davranışlarını
görünce yaptığımız görmezden gelmek değil, yeniden yönlendirmektir.
Eğer hayvandan yapmasını istediğimiz şey gösterinin vazgeçilmez
bir parçasıysa, yanlış yaptığında onun dikkatini tekrar o işe
yönlendirir, doğru yapması için tekrar şans veririz. Onu doğru
şeyi yaparken yakalamak için izleriz. Onu aç bırakıp, yiyecek
vererek ödüllendirmek ve cezayı itici güç olarak kullanmak
yerine başka pozitif ödüllendirmeler ve yönlendirmeler
uygulayabileceğimizi gördük.”
Bunun üzerine
Wes, aynı metodlraın kendi iş ve aile çevresinde uygulanabalir
olup-olmadığını düşünmeye başlıyor ve bu noktadan bir
model görmek istiyordu. Eğitici bir telefon munarasını çevirdi.
“Arkadaşım belki sana yardım edebilir diye düşündüm.”
diyerek telefonu Wes’e uzattığında karşıdaki kişi Anne
Marie Butler’di. Bu isim ona hiç yabancı gelmemişti. Ülkenin
zirvedeki bayan yöneticilerinden biri olarak tekstilde işe başlamış,
bir kaç yıl içinde tüm dünyada tanınmıştı. Zirvedeki işverenlerin
onun ücretle tutmalarıyla efsanevi bir aranan yönetici olmuştu.
Kitapları çok satan listesindeydi. İnsan ilişkileri
konferanslarının vazgeçilmezlerindendi. Wes, onunla kekeleyerek
konuşmaya başlayınca Anne gülüyor ve diyor ki: “Kısa süre
önce ben de tam sizin bulunduğunuz yerdeydim. O balinaları
izilyordum. Hayrette kalmı. Bu sırları iş alanıma aktarınca
olan oldu.” dedi.
(Ken Blanchard,
Olumlu İlişkilerin Gücü, Kariyen developer, Gelişim Dizisi)
ONLAR BÖYLEYDİ
MİS’AR B. KİDAM
Derdi ki:
“Allah Teala’nın öyle kulları vardır ki, kaderin geliş yönünü
bilseler, onu tam bir şekilde karşılarlar... Bunun sebebi de
Rablerine ve kaderine olan sevgileridir. Onların hali bu olunca,
başlarına gelen için, kaderi nasıl kınar ve ayıplarlar...”
Kur’an-ı
Kerim’in yarısına kadar okur öyle uyurdu. “Hazin hazin ağlayan
dertli ses dinlemek istiyorum.” derdi. Hep gözünden yaş akardı.
Mescide giderken ağlar, gelirken ağlardı. Otururken ağlar,
kalkarken ağlardı. Namazda yine ağlardı.
“Anne babasını,
oturak halinde güldürüp, neşelendiren; Allah yolunda kılıç
çalan mücahidden daha faziletli bir iş yapmış olur.”
“İnsanların
en arif, onların ayıbına karşı şaşı olandır.” onun sözlerinden
bazılarıdır.
ALİ VE HÜSEYİN
Bunlar iki
kardeşti. Salih zatlardı. Geceyi analarıyla beraber üçe bölerlerdi.
Önce Ali kalkar, ibadetini yapar, uyur, ardından Hüseyin aynısını
yapar, gecenin sonunda da anaları kalkardı. Anaları ölünce
geceyi ikiye bölüp, devam ettiler. Ali de ölünce Hüseyin tek
başına kalkar geceyi ibadet ve hatimle geçirirdi. Ağladığı
zaman öyle ağlardı ki, duyanlar, büyük bur musibete uğramış
sanırlardı. Derdi ki: “İyi amel, bedene kuvvet, kalbe nur, göze
aydınlık getirir. Kötü amel, bedeni yorar, kalbi zulmete boğar,
gözü kör eder.”
ABDULLAH B. MÜBAREK
Edep, erkan ve
hal sahibi idi. Onun güzel nasihatlerinden bazıları şöyledir:
“Sizden
biri, namazına yetecek kadar; Kur’an okumayı öğrendikten
sonra, kendini ilme versin. Çünkü okuduğu Kur’an’ın manasını
ilimle anlar.”
Bir gün ona,
“İnsanların sefilleri kimlerdir?” diye soruldu. Şu cevabı
verdi: “Dini sayesinde geçinenler, dinini dünyaya alet
edenler.”
Onun bir dörtlüğü:
“Dini tebdil
etti; yalnız sultanlar,
Bir de kötü
alimler ve ruhbanlar.
Erenler
korkuya düştü, dersen ki neden?
Ulemaya, sari
dert beyanından.
Canı bir şey
istese, bir misafi bulmadan yemezdi. Sebebini soranlara şöyle
derdi:
“Duyduğumuza
göre, misafir yemeğine, öbür alemde hesap vermek yoktur.”
“Salih
kimseler anıldığı zaman, ilahi rahmet nazil olur.” diyor.
Şu hikayesi
meşhurdur:
Şam’daydı,
birinden emanet kalem almıştı. Unuttu. Ancak Merve’de hatırladı...
Hemen Şam’a döndü, kalemi sahibine iade etti.
Şöyle anlatır:
“Akıllı
olan şu üç şeyi hafife almamalıdır:
Ulemayı, padişahı
ve arkadaşlarını.
Ulemayı
hafife alanın ahireti gider.
Padişahı
hafife alanın dünyası gider.
Arkadaşını
hafife alanın şahsiyeti gider.”
Derdi ki:
“Erkeklerin mahremiyetini sakal ve kaftanları korur. Kadınlarınkini
de boylu gömlekleri.”
Bir gün şöyle
sordular:
- Melekler,
insanın iyi iş tutmaya niyet ettiğini nasıl anlarlar?
Şu cevabı
verdi:
- “Güzel
kokusundan.”
Allah (c.c),
onlardan razı olsun.
