NURETTİN
TOPÇU
Nurettin Topçu,
isyan ahlakına dayalı hürriyet anlayışı ve bu anlayışın
temel doktrini hareket felsefesi ile mesuliyetini müdrik gençliğin
bir filozof aradığında karşısına çıkan orijinal bir Türk
düşünürüdür.
Türkiye’deki
yönetici elitin ortaya koyduğu uygulama, fikrî yönden gelişmeyi
tıkamış durumdayken; Nurettin Topçu, Fransa’da Blondel’in
hareket felsefesinden yararlanarak Batı’yı tahlil eder, arkasından
da çalışmasına başlar.
Eğer Türk düşünce
tarihinden bahsedilecek olursak, onun en başında gelenlerden
biri de hiç şüphesiz Nurettin Topçu’dur. Şaşaadan,
debdebeden, gösterişten uzak yaşadı ve hiçbir zaman kalabalıklara
güvenmedi. Fikriyatını kendine bir ikbal sağlamak için yansıtmadı.
1909’da İstanbul’da
doğan Nurettin Topçu, Erzurumlu Topçuzâde Ahmet Efendi’nin oğludur.
Annesi Fatma Hanım ise Eğinli’dir. Çok eski ve köklü bir kültür
muhiti bulunan Eğin’in Nurettin Topçu’nun ruh dünyasında
önemli bir yeri vardır. İstanbul’da büyüyen Topçu, hep ana
yurduna olan hasretle yaşamıştır.
Erzurum ile İstanbul
arasında canlı hayvan ticareti yapan babası Ahmet Efendi’nin
işleri I. Dünya Savaşı’ndan sonra bozulur, artık Çemberlitaş’ta
sıradan bir kasap olarak ticarî hayatını sürdürmeye başlar.
Türkiye’de
başlayacak olan zor günler Topçu’nun düşüncesinde olumlu
yankı bırakır. Bu arada henüz ilkokulda okuduğu yıllarda
yabancı okullara tavır alan Nurettin Topçu, Vefa İdadîsi’ni
(ortaokul) birincilikle bitirdikten sonra İstanbul Lisesi’ne
kaydolur. Burada felsefeye merak saran Topçu, daha iyi bir eğitim
için Avrupa’ya gitmek gerektiğine inanır; bunun için de burs
için girişimde bulunur, kazanarak Fransa’ya gider. Burada
Maurice Blondel, Remzi Oğuz Arık ve Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu
ile tanışır. Bu üç fikir ve bilim adamının Topçu’nun
fikriyatının şekillenmesinde önemli rolleri vardır. Ünlü
Fransız filozofu Blondel’in hareket felsefesi Topçu’nun da Türkiye’de
çıkardığı derginin adı olacak ve Topçu Anadolu’ya has
milliyetçilik nazariyesini ve yerli hareket düşüncesini ona
dayandıracaktır.
Bu arada
Fransa’da çeşitli fikir kulüplerine devam eden Topçu,
buradaki Türk ve Fransız düşünürlerle ilişkiler kurar. Üniversite
tahsilini tamamlayan Topçu, Sorboune’da doktora yapmaya başlar.
Bu üniversitedeki ilk doktora programını tamamlamış Türk öğrenci
Topçu’dur. Bunun için yapılan törenlerde ne istediği
sorulunca o, okulun gönderine Türk bayrağının çekilmesini
istemiştir.
Öğretmenliği
Vatanına ve
milletine ziyadesiyle bağlı olan Topçu, Fransa’dan Türkiye’ye
gelince Galatasaray Lisesi’nde Felsefe öğretmeni olarak göreve
başlar. Daha ilk öğretmenliğinde eğitim sistemimizdeki temel
bozukluk hocayı harcayacaktır. Adam kayırmacılık, hatırı
sayılan bir öğrenciye aşırı müsamaha, diğer öğretmenlerden
beklendiği gibi Topçu’dan da beklenir. Bu duruma müsbet yaklaşmayan
Topçu Hoca, İzmir’e sürülür. Sürgün haberi en mutlu anında
kendine haber verilir.
Topçu, İzmir’de
öğretmenliğinin dördüncü yılında dergi çıkarmaya başlar.
Derginin adı Hareket’tir. 1939’da yayınlanan dergi ile
Nurettin Topçu, artık resmî çevrelerin sürekli izlediği,
sorguladığı mahfil ve kalem olacaktır.
Artık
mimlenmiş bir öğretmen olan Topçu, ne yazık ki, Türkiye’ye
verebileceği çok zengin fikirlerini dar bir çevrede tutmak
zorunda kalmıştır. İzmir’den Denizli’ye sürgün edilen
Hoca, orada Said Nursi ile tanışır.
Bir müddet
sonra tekrar İstanbul’a dönen Topçu Hoca, sırasıyla
Haydarpaşa Lisesi, Robert Koleji, Vefa Lisesi, İstanbul Erkek
Lisesi ve İmam Hatip Lisesi’nde öğretmenlik yapmıştır.
Sadece öğretmenlik
yapmakla yetinmeyen Topçu, aynı zamanda kendisi “mektep
insan” konumundadır. Çıkardığı dergi ve ortaya koyduğu
fikirler bir çok kimse tarafından paylaşılmaya başlar. Aynı
zamanda Bergson üzerine yazdığı tezle de üniversitede Hilmi
Ziya Ülken’in doçenti olur.
Hareket
dergisi ve Topçu
Nurettin Topçu,
hareket felsefesini ve Anadolucu fikirlerini işlediği Hareket
Dergisi’ni fasılalarla 1939-1947, 1947-1949, 1952-1953 yılları
arasında; 1966 yılından itibaren de düzenli olarak vefatına
kadar çıkarmıştır. Milliyetçiler Derneği’nde aktif
cemiyetçilik yapan, 1961’de AP’nin kuruluşunda aktif rol
alan ve Konya’dan milletvekili adayı olan Topçu, 1966’dan
itibaren fazla geniş olmayan bir kadro ile Hareket Dergisi’ne ağırlık
vermiş ve ömrünün sonuna kadar Anadolucu bu genç kadro ile mütevazı
bir mahfil oluşturmuştur.
Topçu hakkında
bilimsel bir araştırma yapan Prof. Süleyman Seyfi Öğün, Topçu’nun
bu dergi ile entelektüel sağın öncüsü olduğunu
belirtmektedir.
Buradan yetişen
çok sayıda insanın yanı sıra başlıca şu isimleri
zikredebiliriz: Cemil Meriç, Orhan Okay, Ahmet Debbağoğlu,
Mustafa Kara, Mustafa Kutlu, Ezel Erverdi, D. Mehmet Doğan vs.
Sona doğru
Topçu
Nurettin Topçu’nun
son yılları dar bir kültürel çevrede, yalnızlık içinde geçmiştir.
Hareket çevresi onu bir hoca, bilge ve pîr gibi görür. Ölümünden
sonra yazılanlar bunu göstermektedir. Bunu, düşünceleri
kadar, mütevazı ve ilkeli hayatına borçludur. Polemiklere
girmeyen, etkili ve ateşli kalemi de bu saygıda rol oynamaktadır.
Kişiliğine ilişkin, ağabeyi Hayrettin Topçu şunları söylemekte:
“Verdiği karardan kolay kolay dönmezdi. İradesi sağlamdı.
İbadetini gizli yapmaya gayret ederdi. Eşyaya kıymet vermezdi.
Zoraki elbise alır, zoraki yeni ayakkabı giyerdi.”
Ayrıca yakın
dostlarından İsmail Dayı da son yıllarıyla ilgili şu
husustan bahseder: “Emekli olduktan sonra, acaba Bursa’daki küçük
camilerden birinde bir vazife istesem, ömrümün sonuna kadar
orada kalsam kabul ederler mi? diye sormuştu.”
Aday olduğu
Konya’dan seçilemeyen Topçu, yapılan kongrede Milliyetçiler
Derneği’nden de ayrılır.
1974’te yaş
haddinden emekliye ayrıldı. Emekliliğinden bir müddet sonra
rahatsızlandı. Geçici sanılan bu hâl, yaşlılığın ve tıbbın
ileri sürdüğü bahanelerle birlikte, emekli olduktan sekiz ay
sonra bu büyük idealist muallim Nurettin Topçu vefat etti.
Her türlü gösterişten
ve alayişten uzak, nümayişi sevmeyen, hem Batı’yı, hem de
milletini, Anadolu’yu tanıyan Nurettin Topçu, bu vesile ile de
Türk gençliğine sağlıklı bir Türk düşüncesi bırakmıştır.
Eserleri
1- İsyan
Ahlakı, 2- Yarınki Türkiye, 3- Ahlak Nizamı, 4- Türkiye’nin
Maarif Davası, 5- Var Olmak, 6- İslam ve İnsan / Mevlana ve
Tasavvuf, 7- İradenin Davası / Devlet ve Demokrasi, 8- Bergson,
9- Kültür ve Medeniyet, 10- Mehmet Akif, 11- Büyük Fetih, 12-
Taşralı.
