KAYNAYAN
KAZAN BAĞDAT
Sinan
Şahin / Kırşehir
Tarih,
insanlığın başlangıcından beri insanoğlunun tabiatla ilişkisi
olarak tanımlanır ve bizler için birçok ibretlik hadise barındırır
hafızalarında. İnsanlar yaşadıkları çağa ve geleceklerine
ilişkin bir çok karar ve hedeflerini geçmiş hadiseleri tarihin
hafızasından çıkarıp yorumlayarak belirlerler.
Tarihin
insanoğluna öğrettiği önemli ilkelerden biri de gerektiğinde
düşmana karşı tek vücut olabilmedir. Yani aynı değerlere,
özelliklere sahip iki topluluğun olağanüstü durumlarda birleşmelerinin
-ya da birleşememelerinin- sonuçlarını bizlere açık biçimde
göstermektedir.
Tarihten
bir kaç hadise
Bizler
tarihimize baktığımızda bunu açık şekilde görebilmekteyiz.
En eski Türk devletlerinde boylar bir düşman saldırısı karşısında
aralarında sorun dahi olsa tek vücut olarak düşmanın karşısına
dikildiklerinde her zaman başarılı olmuşlardır. Ancak
devletler ya da boylar, düşman bir diğerine saldırırken
sessiz kalıp oturursa hatta düşman devlete yardım ederse -ki
tarihimizde görülmüştür- diğer devlet yıkıldığı gibi
bir süre sonra kendi de aynı sonla karşılaşmıştır. Ama işten
geçmiştir.
Daha
sonraki devirlerde de aynı örnekler görülmektedir. Ortak düşmanlarla
uğraşmak yerine birbirleriyle uğraşan devletlerin ikisi de
tarih sahnesinden silinmiştir.
Moğollara
karşı uzun yıllar mücadele eden ünlü Türk hükümdarı
Celaleddin Harzemşah’ın sonu Moğollar tarafından değil bir
başka Türk hükümdarı Alaeddin Keykubat eliyle gelmiştir.
Tarihin cilvesidir ki Anadolu Selçukluları da Moğollar tarafından
ortadan kaldırılmıştır.
İki
büyük Türk hükümdarı Yıldırım Bayezid ile Timur Bey’in
mücadelesinden İslam aleminin bir yarar sağladığı söylenemez.
Aksine Osmanlılara, zaman içinde yaralarının sarılmasına karşın
büyük zararlar vermiştir ki Osmanlı’nın zararı aynı
zamanda Avrupa devletlerinin yararı anlamına gelir. Ama Timur
Bey’in ortadan kaldırdığı dönemin bir diğer müslüman
devleti Altınordu Devleti’nin yıkılışı. İslam dünyasını
bu çağda da etkileyen sonuçlar doğurmuştur. O zamana kadar
Altınordu Devleti’nin hakimiyetindeler. Rus beyliği bu çağdan
sonra güçlenmiştir.
Altınordu
devleti yıkıldıktan sonra bu devletin halefleri olarak ortaya
çıkan hanlıklar, bu çağda güçlenen Ruslar tarafından
ortadan kaldırıldı. Tarih, bu devirde de tekerrür etti ve
Ruslar ilerlerken bu hanlıklar birbirleriyle mücadele ediyorlardı.
Yıl
1552’ye geldiğinde bu hanlıkların en güçlü olan Kazan hanlığının
başkenti olan Kazan şehri Ruslar’ın eline geçti. Bu tarih Müslüman
Türk dünyası için bir dönüm noktasıdır. Kazan şehri bir
ilim ve kültür merkezi olmasının yanında, Türk ilkelerine açılan
bir kapı olması yönüyle çok önemli bir şehirdi. Ruslar bu
tarihten sonra Türk illerine girmişler, buradaki devletleri
birer birer ortadan kaldırmışlardır. Bunlar arasında Timur
Bey’in torunlarının başında olduğu devletler de vardı
tabii. Bu dönemde geçmişten hiç ibret almayan Türk
devletleri, Ruslar kuzeyden, İngilizler güneyden kapılarına
dayanmışken yine birbirleriyle mücadeleyi bırakmışlardır.
1552
tarihini bir başka açıdan ele alırsak Osmanlı Devleti, gücünün
zirvesindedir, bir cihan devletidir ve başında muhteşem Süleyman
vardır. Başta Kazan şehrinin düşmesi olmak üzere sonraki
olaylara da ilgisiz kalınmış ve yapılan küçük yardımlar da
yetersiz kalmıştır. Çünkü bu sıralarda Osmanlı Devleti,
bir başka Türk devleti olan Safevilerle mücadele halindedir. Ne
var ki Osmanlı Devleti’ni parçalayan devletlerin arasında
Rusya da vardı.
Kazan-Bağdat
Hattı
Kazan
şehrinin düşmesi İslam dünyasına o günlerden başlayarak bu
güne kadar bir çok sorunlar açmıştır. Kazan şehri düştükten
sonra Ruslar tarafından tahrip edilmiş, bir ilim merkezi ortadan
kaldırılmıştır. Bugün bu bölgede de Ruslar tarafından yapılan
barajlar vardır ve kültürel mirasımız sular altındadır. Bu
şehrin coğrafî olarak da mühim bir yerde olması, günümüze
kadar beş yüz yıllık bir esaret dönemini açmıştır,
Asya’daki müslümanlar için.
Yıl
2003. Ve durum pek değişmiş değil. Tüm Kazan şehrinin karşısındaki
tehlike, bugün Bağdat’ın karşısıda. Özellikleri bakımından
aralarında pek fark yok. Yıllarca İslam hilafetinin merkezi
olan Bağdat da bir ilim ve kültür merkezi. Stratejik konumu
itibariyle Ortadoğu’nun kilidi. İslam dünyasına ve tarihine
her yönüyle mührünü vurmuş bir şehir. Bu şehrin -ve tüm
Irak’ın- elden çıkması durumunda neler olabileceğini tahmin
etmek zor olmasa gerek.
Bu
durumda biz ne yapmalıyız? İki kardeş devlet, tüm İslam dünyasını
tehdit eden ortak bir düşman, bizlere çok şeyler anlatan
koskoca bir tarih. Bunların sentezinden iki sonuç çıkıyor? Ya
tarih bir kez daha tekerrür edecek; bizden sonra gelecek nesiller
verecekleri örneklere bir tane daha ekleyecekler, ya da bir defa
olsun tarihi şaşırtıp değişik bir şey yapacağız. Tek vücut
olacağız. Bizden sonrakiler 1552’den sonra 2003’ü ikinci dönüm
noktası saymayacaklar. Çünkü tarih gösteriyor ki düşmana
yardım edip kardeşinin üzerinde salan veya duruma ses çıkarmayan
devletler iflah olmamışlardır, akıbetleri aynıdır.
HALİL
AĞA
Omca
Taşkın / Nevşehir
Müslüman
müslümanla savaşır mı hiç? Deliler bunlar! Kim dost, kim düşman
bilen yok. Herkes birbirini öldürüyor. Eline barış güvercinlerini
almış etrafa uçuşturuyor. Zeytin dalları sallayarak savaşın
ortasında koşuşturuyor. Kendini perişan ediyordu adeta. Bir çocuk,
ölen annesinin kansız bedeni başında gözyaşı döküyordu.
Yaşlı bir dede çöplükten yiyecek arıyordu. “Allah’ım!
Bu da mı gelecekti başıma? Kimse bana aldırmıyor.” diyerek
saçını, başını yoluyordu adam. Yoluyor, yoluyurdu ki
birden uyandı.
Halil
Ağa derlerdi mahallede ona. Babası bu ismi Halil İbrahim gibi
sofrası bol olsun diye koymuştu. Ama doğrusu bu kadar da bol
olsun istememişti. Bazen oğluna kızar; “Boşveer! Dünyayı
sen mi kurtaracaksın. Çal, çırp, az da sen rızıklan şu dünyadan.”
derdi. Halil Ağa ise tam Allah’ın adamıydı deyim yerindeyse.
Evleneli
3-4 yıl olmuştu da borçlarını bir tamam ancak ödemiş, bir
de çocuğu olmuştu çok şükür.
Altı
gün sabah ezanıyla kalkar, namazdan sonra dükkanını açar, kısmetini
beklerdi. Dükkana sağ ayağıyla girip besmele çekmeyi de ihmal
etmezdi. Hesabını iyi yapar, o ay ev için gerekli parasını
hesaplar, ona göre kalanını ayırır, geçimine bakardı. Dükkanına
büyük puntolarla yazdırdığı “Bugün Allah için ne yaptın?”
yazısının karşısında düşüncelere dalar, bazen gelen müşteriyi
bile farkedemezdi. İnsanlar alışveriş için geldiklerinde küçük
panolara çerçevelenmiş yazılardan kendilerini alamazlardı.
“Sabret,
hizmet et, talep et, ama gıybet etme.
Vird
et, dert çek, çile çek, ama borç çekme.
Paranı
ver,g önlünü ver, selam ver, ama sırrını verme.”
Her
günkü duası, “Azdırtan zenginlikten, muhtaç eden
fakirlikten sana sığınırım Allah’ım. Hayırlı rızıklar
ver.” olurdu. Veren el, alan elden üstündür der dilencileri
hiç boş çevirmezdi. Bazen kasada parası olmadığında gülümseyerek
bir paket makarna verirdi. Evinden getirdiği yemeğini dükkanının
bir bölümünde yer, ekmek kırıntılarını kuşların yemesi için
duvarın üzerine koyardı. Zaten kuşlar öyle alışmışlardı
ki hemen karşıdaki ağacın üzerinde hazır beklerlerdi. Arada
bir gidip gidip gelir nasiplerinin yerinde olup olmadığına
bakarlardı.
Bir
gün arkadaşıyla sohbet ederken konu sadakadan açılmıştı da
“Sofra bezinden dökülen ekmekleri yemişler, bir de kakalarını
yapıp gitmişler” diyerek dert yanan arkadaşına Halil Ağa;
-
“Ne yapmalarını bekliyordun. Teşekkür mektubu yazmalarını
mı? Bu sadakanın karşılığını ahirette alacağız inşaallah.
Hem teşekkür mektubu alsak kime ne faydası var?” demiş
epeyce gülmüşlerdi.
Bir
gün müşterisi yanlışlıkla paranın arasında katlı kalan 20
milyonu Halil Ağa’ya uzatmış, parayı tam verdiğini düşünerek
dükkandan çıkmıştı ki Halil Ağa seslenmişti:
-
“Beyim fazladan 20 milyon verdin alır mısın?”
Doğrusu
adam çok şaşırmıştı. “Bu zamanda böylesi!” diye hayret
etmekten kendini alamamıştı. Teşekkür ederek parasını geri
almıştı.
Biraz
da alaylı bir yüz ifadesiyle ister istemez Halil Ağa, geçenki
gazetenin manşetini hatırlamıştı: “Dünyada ne enayiler
var.” Neydi bu olay diye dikkatini çekmiş ve okumuştu bu
haberi:
“Hava
alanında çalışan bir işçi, içi para dolu bir çanta bulmuş
ve o çantayı sahibine verilmek üzere görevlilere teslim etmişti”
olayın içeriği. Neydi bunda enayi olunacak diye düşünmüştü
Halil Ağa. El emeğiyle kazanılan 100 liranın, bulunan 100
liradan kıymetli olduğunu öğretemiyorsak evlatlarımıza vay
halimize demişti kendi kendine iç çekerek.
Fazla
para göz mü çıkarırdı. Onun da paraya ihtiyacı vardı.
Elbette evi kiraydı, çocuğu olmuştu. Elektrik, su, telefon
derken para su gibi elzemdi. Tüm bu giderlere rağmen bir
bereketi vardı, Halil Ağa’nın parasının. Ayda hesapladığı
bir rakam vardı kafasında. Onu bir kenara ayırabiliyordu ya çok
şükür. Gönlü rahat ediyordu işte o zaman.
Bir
yolculuğa çıkmak istiyordu hanımıyla bir an önce. Bu
yolculuk onu çekiyordu kendine adeta. Hacc yolculuğu olacak. Artık
Hacı Halil diyeceklerdi ona da. İşte bu hayaldi onu dükkanına
bağlayan...
Peygamber
Efendimizin hayatına özenir, tüm hareket ve işlerinde onun ümmetine
yaraşır bir insan olmaya çalışır, “Kıyısından, köşesinden
ne kadar yaklaşırsak o kâr.” derdi. “Sen bana bir karış
yaklaşırsan, ben sana bir kulaç yaklaşırım.” kudsî
hadisinin bilincinde olarak...
Bir
gün eskiden tanıdığı, yıllar öncesi komşularından Ahmet
Bey gelmişti dükkanına... Ahmet Bey’le ilkokuldan sıra
arkadaşıydı Halil Ağa...
Hep
zenginlik düşleri kurardı Ahmet Bey o sıralar. Ve duaları
kabul olmuştu. Ahmet Bey, bir süpermaketler zinciri sahibiydi.
Kendi mahallesine de bir süpermarket açmayı düşünüyordu.
Halil Ağa’yla içtikleri su ayrı gitmezdi önceden. Hayat koşulları
onları ayrı düşürmüştü.
Ahmet
Bey, Halil Ağa’ya:
-
“Eee söyle bakalım Halil Ağa! Bu küçük dükkandan gelen
para sana yetiyor mu?” Halil Ağa:
-
“Çok şükür, geçimimi temin ediyorum. Bir kenara da 3-5 kuruş
koyuyorum. Allah nasip ederse bir yolculuğa çıkmayı düşünüyorum
bu parayla.”
-
“Hayırdır, ne yolculuğu bu Halil Ağa?”
-
“Nasip olursa hanım ve çocukla hacca gitmeyi düşünüyorum.”
-
“Aslında bu konuyu açman iyi oldu. Öyle bir kaç kuruş ayırmakla
bu iş zor. Sermayenin çok olması lazım. Ben bu mahallede bir süpermarket
açmak istiyorum. Senin de benimle ortak olmanı ve marketin başında
durmanı istiyorum. Kabul edersen, sana bu konuda güvenim sonsuz.
Hem daha kısa zamanda hacca gidersin. Hayır işlerini de artırırsın.
bu işte çok para var. “
-
“Bu konuyu düşünmem lazım Ahmet.”
-
“Düşünecek bir şey yok ama sen bilirsin. Bana da müsaade.”
-
Oturuyorduk.
-
İnşaallah daha sonra.
Halil
Ağa’yı gece uyku tutmadı. Aslında teklif çok cazipti. Ancak
içini kemiren o korku...
Etrafındaki
zenginleri düşündü. Hepsi fakirken daha çok hayır yaparlardı.
Şimdi üzerlerine farz olan zekatlarını ödemede bile zorlanıyorlardı.
Ertesi gün arkadaşı Ahmet Bey’i aradı. Teklifi kabul etmediğini
nazikçe bildirdi.
Çok
kapı açmakla çok rızık kazanılmazdı. Hem rızkın değil
Rezzak’ın peşinden gitmeliydin.
O
sene Halil Ağa daha çok kazandı. Cenab-ı Hakk’ın
bereketiydi bu. Amacına o sene nail oldu. Hanımı ve çocuğuyla
hacca gitti. İçi rahattı. Doğru yoldan ayrılmamıştı çok
şükür...
