MEVLANA CELALEDDİN RUMİ (2)
Namazı
Namaz
vakti gelir gelmez hemen yüzünü kıbleye çevirir, rengi uçar
ve namazda son derece cezbe halinde olurdu. Sipehsâlar (hizmetçileri)
diyor ki: “Yatsıdan sonra el bağlar ve namaza durur, iki rekat
namaz kılıncaya kadar sabah olurdu. Bir keresinde kış günlerinin
en soğuk zamanlarıydı. Namaz kılarken öyle ağlıyordu ki, yüzü,
sakalı, gözyaşlarıyla ıslanmıştı. Soğuğun şiddetinden
sakalında boncuk gibi buz taneleri sallanıyordu, fakat namazını
terk etmedi.”
Cömertliği ve gözü tokluğu
Tabiatında
dünya malına ilgisizliği vardı. Bir çok kesimden çok
muhtelif hediyeler gelirdi. Hiçbirini kendi yanında bırakmaz,
yardımcılarına verirdi. Bazen oğlu Veled, evde bir şeyin
olmadığını söylediğinde: "Bugün bizim evden dervişlik
kokusu geliyor." derdi.
Cömertliği
öyle bir noktaya ulaşmıştı ki, eğer bir dilenci bir şey
istediğinde verecek bir şeyi olmazsa üstündeki elbisesini çıkartıp
verirdi. Devlet adına, halk için verirdi. Bundan dolayı da ayda
15 dinar maaş alırdı. Geçimini de bununla sağlardı.
Aşk ve muhabbete çağrı
Mevlana’nın
aşkını ve aşka çağrısını anlamak için yaşadığı çağı
iyi anlamak ve tanımak gerekir. Kendisi de başta olmak üzere
yedinci asırda esen akılcılık ve ilm-i kelam tartışması, İslam
dünyasının doğusundan batısına fırtına gibi esiyordu. Bu
hal insanı halden ziyade gale sevk ediyordu. Aşk ve muhabbet küllenmiş,
kalp soğumuştu.
Bu
soğuk ve uyku veren uyuşturucu hava içinde ve böyle bir
ortamda Mevlana; aşk sesini, muhabbet nağmesini, sevgi narasını
yükseltti. Bu ses, bu aşk nağmesi İslam aleminin bedeninde şimşek
gibi çaktı, gök gibi gürledi. Mevlana bütün gücü ile aşka
çağırdı. Muhabbetin büyüklüğünü ve aşkın harikulade başarılarını
açıkladı.
Aşktan
hapishane gülistan olur, aşksız olursa bahçe küllük olur.
Ey
aşık, Tur Dağı’nın canı aşka geldi.
Tur
mest (sarhoş) oldu. Hz. Musa da kendinden geçip yere yığıldı.
Mevlana’da tasavvuf telakkisi
Mevlana’da
tasavvuf anlayışı ve onun insanlara sunduğu mesaj; tembellik,
işsizlik, ruhbanlık değildir. O, aksiyon, gayret, kazanma, çalışma
ve sosyal hayatta aktif rol almayı öneriyor. Ruhbanlığı ve dünyayı
terk etmeyi İslam’ın ruhuna aykırı kabul etmektedir. Ona göre,
eğer sosyal hayat istenmeseydi, cuma namazı, cemaatle namaz, emr-i
bil maruf ve nehyi anil münker neden ısrarla istensin.
Bir
şiirinde:
"Kuş
ona dedi ki: Ey efendi, bir kenara çekilmek iş değildir,
Ahmed’in
(s.a.v.) dininde rahiplik yoktur.
O
yüce Peygamber Efendimiz rahipliği yasaklamıştır.
Boş
yere bir kenara çekilmek bidattir.
..
Mübarek
ümmetin içinde, arasında ol.
Hz.
Muhammed’in sünnetini ihmal etme, ona sımsıkı sarıl.”
Mevlana
gözünde dünya
Dünya
her nefeste yeniden yeniye yaratılıp durmadadır. (Halk-ı
cedide-yeni tecelli) İnsanların pek çoğu mahkumdur. Bedeni
zindanda, fakat ruhu yedinci kat gökte olan kişiler çok azdır.
Bu dünya zıtlar alemidir, her şey zatiyle kaimdir ve her şey
izafidir. İnsanlar Allah’a kul olmadıkları takdirde altın ve
gümüşün tutsağı olurlar. Hırstan kurtuluşun tek yolu aşktır.
Gayesiz
kimseleri tuzağına düşüren, adeta kuş avlamak için ağzını
açmış bir timsahı andıran bu dünyada, beylik, ağalık,
vezirlik halka yük olmaktır. Dünya mülkü adama hırs verir.
Hak’tan
gafil olmak, masivaya bulanmak dünya değildir. Din yolunda sarf
edilmek üzere kazanılan paraya Peygamber (s.a.v.):
"Ne
güzel mal." demiştir. Su geminin içinde olursa onu batırır,
altında olursa yüzdürür. O halde insanoğlunun içine dünya
sevgisi girmemelidir.
Değerlendirme:
"Sema"sı
ile, "Ney’i" ile, "Şeb’i Arus’u" ile
bunların da ötesinde "Mesnevi"si ve içinde yazılanlarıyla
ilgili, lehinde ve aleyhinde en çok konuşulan insanlardan biri
de hiç şüphesiz Mevlana’dır.
Kimilerine
göre büyük bir mutasavvıf, kimilerine göre büyük bir alim,
kimilerine göre büyük bir hümanist, kimilerine göre meczup,
kimilerine göre ise zındık; bu durumda hakikaten kim? İki sayıda
yazmaya çalıştığım Mevlana portresi dikkatle okunacak olursa
bu söylenenlerin cevabı bulunabilir. Gene de biz bütüncül
anlamda bir değerlendirmede bulunmayı uygun gördük.
Öncelikle
şunu belirtmek gerekir ki, söylenen bir söz ve insan hakkında
kanaat sahibi olmak ve sağlıklı fikir belirtmek için o dönemi
ve o dönemde söylenen sözlerin ne mana ifade ettiğini iyi
bilmek gerekiyor. Aksi takdirde yanlış yorumlar yapılır, kişiler
hakkında olumsuz görüşler belirtilir ki, bu büyük haksızlık
olur. İşte Mevlana’yı değerlendirirken de buna bakmak icap
ediyor.
Şu
hususu da ifade etmeliyiz ki, böylesine çok yönlü bir zatın
eserlerini terceme ederken de dikkatli olmak gerekiyor. Zira o dönemde
söylenen bazı kelimeler bugün için olumsuz karşılanabilir.
Nitekim Mevlana hakkında yanlış kanaatlerin oluşmasında bunun
büyük payı vardır.
Bir
diğer önemli husus da tasavvufla iştigal eden insanların her söz
ve davranışları ulu orta aktarılmamalı. Söylenmesi gereken
hususlar gerekli kişilere gerektiği kadar ifade edilmeli.
Maalesef buna fazla riayet edilmiyor. İyi niyetle söylenmeye çalışılan
sözler ve kerametler değişik algılamalara sebep oluyor.
Haliyle bu durumdan bigane olan insanlar da yanlış sözler sarf
edebiliyor. Dün böyleydi, bugün de böyle. Bu konuda yanlış düşünenler
kadar bu duruma sebep olanlar da dikkatli olmalı.
Mevlana’nın
tasavvufi yönü ön plana çıktığından hoşgörü, müsamaha,
tevazu ve bütün bunların ötesinde aşk doruk noktaya çıkmış
durumda. Bu anlayışları sergilemesinden dolayı da insan
sevgisi zirveye çıkmış. Bu sevgiden ve hasletlerden dolayı hümanist
demişler.
Bütün
din mensuplarını "dergaha" çağırırken dergahın İslam’a
giden yol olduğunu ifade ediyor.
Dönemine
damgasını vuran yaşayışıyla önünde olmaya çalışan, daha
sonraki nesillere yol gösteren büyük alim ve mürşid Mevlana kültür
hazinemizin medar-ı iftiharıdır. Allah rahmet eylesin.
Eserleri
1-
Mesnevi, 25700 beyit.
2-
Divan-ı Kebir, 30-40 bin beyit arası.
3-
Mektubat, 147 mektuptan oluşuyor.
4-
Meclis-i Seba.
5-
Fihi Ma-Fih.
Kaynak:
Tasavvuf ve Tarikatlar, Selçuk Eraydın, Marifet Yay., s. 204-205
M. İkbal ve Mevlana
Mevlana
aşığı M. İkbal, Türkiye’ye gelirken uçağın Türk hava
sahasına girmesi ile beraber ayağa kalkmış, bir müddet öyle
bekledikten sonra yanındakiler sormuş:
"Niçin
böyle yaptınız?"
M.
İkbal:
"Bu
topraklar Hz. Mevlana’nın kabrinin bulunduğu mübarek
topraklardır. Mukaddes mekanda yaşayan millet de öyle bir
millettir ki, yıllarca İslam’ın muhafızlığını yapmıştır.
Eğer Türk milleti olmasaydı, İslam, Arap yarımadasında
hapsolurdu. Bunun içindir ki, gönlümde Mevlana’ya ve O’nun
necip milletine karşı sonsuz bir saygı ve ihtiram vardır. İşte
bundan dolayı, yani onlara hürmeten ayağa kalktım."
(İmandan
İhsana Tasavvuf, Osman Nuri Topbaş, s. 65)
Mevlana Mesnevi’yi şöyle tanıtıyor
"Mesnevimiz,
Vahdet dükkanıdır. Onda Vahid’den, yani Hakk’tan başka ne
görürsen, o puttur...
Bu
kitap, masal diyene masaldır. Bu kitapta halini gören ise er kişidir.
Mesnevi, Nil ırmağının suyuna benzer. Kıpdiye kan görünür
amma Musa’ya âb-ı hayat..."
"Erlerden
gönül iste, bilgisizden laf,
Sadetten
inci iste, ceylandan misk."
(Türk
Klasikleri Mevlana Celaleddin Rumî eserlerinden seçmeler, s. 74,
1999, Akpınar Yayınları Ahmet Sirac, Mustafa Gülay.)
