EDEP
YA HU
İslam
tarihinde, mezhep ve tarikat edebiyatında, Arapça kurallarına göre
Hz. Ali’yi sevmek ve saymak “Aleviyet”, “Alevîlik”
kelimeleri ile ifade edilmiştir. Hz. Ali’yi sevene “Alevî”
denilmiştir. Bu sevgi bazen Hz. Ali’yi tanrılaştırmıştır.
Bu sevgi, “Ehl-i Beyt” sevgi ve saygısı ile beraber yürümüştür.
Ehl-i Beyt’i sevenlere “Tevellâ”, sevmeyip, nefret edip,
onları lânetlemeye “Teberrâ” denilen Alevîlik’ten Perişan
baba,
Çerağı
şemimiz vermekte şûle
Meydânı
hünerde girdik usûle
Tevellâmız
ciddî zatı Rasule
Ervâh-ı
Yezid’in teberrâsıyız.
Seher
Abdal da “Âl-i Ali’yi eyle tevelli-Sevmeyene sen söyle
teberri.” demektedir. Ancak, bazı Sünnî âlimleri (Muhammet Kıya’l-Herasi
ve Teftasânî gibi) Halife Yezid’in yaptıklarından, bazı şiirlerinden
hareketle onu ağır ifadelerle suçlamışlar ve Sünnî gelenek
içinde hem Kerbelâ olayı, hem Hüseyin sevgisi, hem de Yezid
nefreti yerleşmiştir. “Yezid” kelimesi Sünnî gelenekte kötülüğün
simgesi anlamında deyimleşmiştir.
Dolayısıyla,
Hz. Ali’yi ve Ehl-i Beyt’i sevmek noktasında herkes Alevî’dir.
Hz. Ali’nin ve ehl-i beytin kabirlerinin ziyareti, ehl-i beyt
isimlerinin (Hasan, Hüseyin, Zeynel, Abidin, Fatma, Zeynep v.s.)
çokça kullanılması, bazı tarikatların silsilesinde bulunan
Ehl-i Beyt isimleri, sünnîlerin de Alevî olduklarını ortaya
koyar. Buradan hareketle “Alevîliğin”, Hz. Ali’yi sevip
sevmeme noktasından öte, bir çıkış ve anlayışa sahip olduğunu
söylemek mümkün. “Şia” mezhebinin çıkışındaki
siyasiliği, Alevîliğin bugünkü oluşuma ulaşmasında da
aramak yerinde olur.
“Bektaşîlik”
ise isminden anlaşılacağı gibi Hacı Bektaş Velî’ye bağlı
olan, onun yolunda giden anlamında kullanılmaktadır. Ehl-i Beyt
sevgisi, tevellâ ve teberrâ prensibi gibi hususlara bağlılıklarına
bakarak Bektaşîler’e Alevî diyebiliriz. Ancak, her Alevî’nin
Hacı Bektaş Velî’ye saygı ve sevgisine rağmen Bektaşî
olmadığı halde, her Bektaşî’nin Alevî olduğu görülür.
Bunun sonucu “Köy Bektaşîleri”ne Alevî dendiği halde, şehir
Bektaşîleri’ne “Bektaşî” denilmiştir. Bu da kesin bir
ayırım değildir.
Şimdi
şu isimleri hafızalarınızda tutabilirseniz tutun: Şiî, Zeydî,
Gulat, İmamî, Batınî, Hurufî, Noktavî, Hayderî, Kalenderî,
Mücessime, Müşebbihe, Karmatî, İsmailî, Dürzî, Nusayrî,
Ali İlâhî, Vakıfiye, Musavîye, Rızaviye...
Maksadım
“Şia veya Alevîliği” tüm yönleriyle işlemek olmadığından,
oluşumun ne kadar çeşitlilik arzettiğini ortaya koymak ve
derinliğini göstermek için yukarıdaki isimleri sıralamaya çalıştım.
Tarih şahittir, her oluşum, her ayrılış, her parçalanış
siyasi anlamda da değer ifade eder, siyasetten kullanılır.
Yukarıda andığım isimler de öyle olmuştur. Çıkışları
kadar, devamları da siyasi olmuştur.
Ahmet
Yesevî’nin Aslan Baba tarafından yetiştirildiği, Ahmet Yesevî’nin
Lokman-ı Perende’yi, Lokman-ı Perende’nin Hacı Bektaş
Veli’yi yetiştirdiği rivayetleri, Bektaşîliğin Yesevî
koluna bağlı olduğunu gösterir, ama tarihi vesikalarda bu net
değildir. Aşıkpaşazâde Tarihi’nde bunlar yalanlanıyor.
Doğru
olan, Hacı Bektaş Velî’nin Horasan’dan Sivas’a,
Sivas’tan Kayseri’ye, Kayseri’den Sulucakarahöyük (Hacıbektaş)’e
geldiği ve orada “bacıyan-ı rum” tayfasına dahil olduğu
ve çalışmalarını burada yoğunlaştırdığıdır. Hacı
Bektaş Veli’den sonra onun manevi evlatlarının kurduğu Bektaşîliği
Balım Sultan’ın (ölümü 1516) teşkilatlandırdığı, ayin
ve erkanlarında yenilikler yaptığı, tekkeleri ve onun hiç
evlenmeyen dervişlerini oluşturduğunu bilmekteyiz.
O
tarihten bu tarihe çeşitli iniş çıkışlarla, durulma ve çalkantılarla
gelen Bektaşîlik, günümüzde de varlığını sürdürmektedir.
Kendi içindeki farklılıklar, çekişmeler, uyumsuzluklar, hatta
kavgalarla yoluna devam etmektedir. Bazılarının “devlet
tarikatı olduğu, korunduğunu” söylediği bu tarikat, özellikle
Hacı Bektaş Velî’yi anma törenlerinde, çok değişik bir şekilde
gündeme gelmektedir.
Bir
kısmının “mazlum” bir topluluk olarak nitelediği Bektaşîlik-Alevîlik,
son zamanlarda siyasilerin de istismârına açık bir yapıya büründü.
Kimilerinin “yeni bir din” gibi sunmaya çalıştığı bir
anlayış, solun oy deposu olarak görüldüğü için, gençlerinin
“ateist” veya “aşırının aşırısı komünist” olmasının
da ortamı hazırlanıyordu. Açlık grevlerinin mağdurlarının
(ölülerinin) hep cemevlerindeki bir törenle defni, kamuoyunun
dikkatinden kaçmamıştır.
Hacı
Bektaş Velî gibi, Allah’a, Rasûl’üne inanmış, onun
sevdiklerini sevmiş, onun gönderdikleri ve getirdiklerini katıksız
kabul etmiş ve uygulamış, ahlak ve edebin timsali olmuş bir büyük
zatın adına yapılan törenlerde, başkalarının kutsallarına
saldırılması, İslam ve müslüman düşmanlığı yapılması,
ahlak ve edep dışı davranışların normal bir davranış gibi
sergilenmesi, ateizmin propagandasının yapılması, içkinin su
gibi içilmesi, siyasilerin istismarcı sözleriyle yalakalık
yapması kabul edilemez bir durumdur.
Gerçeklerin
saptırılması, Hacı Bektaş Velî anlayışına aykırı davranışların
yapılması en azından Bektaşî tarikatına bağlı Alevî-Bektaşî
insanlarımıza bir hakarettir. Çünkü tarihi gelişim
itibariyle öncelikleri farklı bile olsa, bir İslamî tarikat
veya mezhep olan Bektaşîlik-Alevîlik, kendisini ayrı bir din
olarak lanse etmemiştir. Siyasi ayrılık ve tartışmaların dışında
da halk nezdinde, beraber, uyum içinde yaşamanın zorluğunu
hissetmemişlerdir. Öyleyse son zamanlardaki anlayışların,
hareketlerin gerçek amacı nedir? Bu sorunun cevabı, politika ve
ideolojik tavırlardır.
Her
sene Ağustos ayında yapılan Hacı Bektaş Velî’yi anma törenlerinin
yapıldığı Hacıbektaş ilçesinde, Bektaşîlik-Alevîlik’le
hiç ilgisi olmayan davranışların ötesinde yeni bir dinin çalışmasına
da çanak tutulduğu dikkat çekiyor. İslam Dini’nin temel
kutsallarına benzer yapılanmalara bakalım. Delikli taş, Hacer-i
Esved’e; beş taşlar, şeytan taşlama’ya; sanduka etrafındaki
dönmeler, tavaf’a; tekkedeki su, zemzeme; delikli taşın
bulunduğu tepe, Arafat’a; türbe ziyareti, Mescid-i Nebevi
ziyaretine; kurban kesme, hac kurbanı kesmeye... nisbet
edilircesine, bir hac, bir Kabe, bir din oluşturmanın gayreti
hissediliyor gibi. Hiçbir Bektaşî Alevî’nin hacca gitmeye özendirilmemesi,
turizm adı altında herşeyin Hacı Bektaş Velî törenleri ve
Hacıbektaş’a yönlendirilmesi, birilerinin “namazsız, oruçsuz,
ibadetsiz, peygambersiz...” beşerî bir din oluşturma gayreti
içinde oldukları tedirginliğini gerçek Bektaşî-Alevîler’le
beraber, her müslüman yaşamaktadır.
Hem
politikacıların, hem ideolojik sapkınların bu tarikatı ve
onun samimi bağlılarını istismar ederek onların üzerinden
rant elde etmeleri, onları yanlış ideolojilerine potansiyel güç
olarak görmelerini, herkes farketmelidir. İyi niyetli gibi görünen
davranışların arka planlarını öncelikle Bektaşî-Alevîler’in,
sonra da herkesin görmesi ve tedbirleriyle bunların oyunlarını
bozması yerinde olur.
Geçmişte
halk bazında olmayan, devlet siyaset planında olan ayrılıkların,
temel bir ayrılık gibi sunulup, farklılık ve önceliklerin sürekli
kaşınması, olumlu sonuçlar doğurmamaktadır. Oyun içinde
oyun oynayan siyasî, ideolojik çıkarcıların ve rantçıların
oyununun figüranı olunmamalıdır.
Maksat,
Hz. Ali’yi sevmekse, Ehl-i Beyt’i sevmekse hepimiz onu ve
onları seviyoruz. Her aşurede Kerbela’yı hatırlıyor, ağlıyoruz.
Etrafımızdaki Hasanlar’dan, Hüseyinler’den, Zeynepler’den
hiç mi hiç rahatsız olmuyoruz. Bektaş isimlerini isteyerek
koyduk çocuklarımıza. Semah törenlerini severek seyrediyoruz.
Semahlı türkülerden, Şah Ali’li Pir Sultan koşmalarından
da rahatsız olmuyoruz. Öyleyse... Hepimiz Alevî’yiz. Alevî
olmayanların, Alevîler’i istismarı niye?
Sağduyu
sahibi herkesi düşünmeye, samimi inanmaya, bağlılığa davet
ediyoruz.
