2001
YILININ ÖNEMLİ KEŞİFLERİ
Dünya’nın önde gelen
bilim dergilerinden Science, 2001 yılında bilim ve teknoloji
alanında gerçekleşen en önemli buluş ve atılımlar arasında
birinci sırayı, mikro düzeyde transistör, tel ve anahtarları
birbirine bağlayan ve temel bilgi işlem operasyonlarını gerçekleştiren
moleküler ölçekli devrelere verdi.
Geçen yıl sonlarında açıklanan
daha heyecan verici bir gelişmeyse, İsrailli bilim adamlarının,
bir damla su içinde gezerek hastalıkları haber verecek,
"akıllı" ilaçları tümör ya da hastalıkla dokulara
yönlendirebilecek bilgisayarlara kapıyı aralıyor.
Science editörleri, ikinci
sıraya canlı hücrelerinde çok önemli roller üstlendiği anlaşılan
RNA molekülünün yapı ve işlevleriyle ilgili buluşları
oturttular. Eskiden yalnızca hücre içinde mesajları ya da
amino asitleri oraya buraya ilettiği sanılan RNA’nın
bitkilerde olduğu gibi, hayvanlarda da örneğin kurtçuklarda,
farelerde ve insanlarda bazı genlerin işlevini durdurduğu
ortaya çıktı. Bu moleküllerin davranış ve işlevleri
konusunda geçen yıl birbirini izleyen buluşlar, bunların yaşamın
başlangıcında proteinlerden de önce rol oynadıkları görüşünü
güçlendirdi.
Science, aralarında bir önem
sıralaması yapmaksızın aşağıdaki buluşu da 2001 yılının
en önemli bilimsel gelişmeleri olarak değerlendirdi.
İnsan gen haritası taslağı:
İnsanın kalıtımsal özelliklerini belirleyen genlerin sayısının
ve yerlerinin belirlenmesi için üç yıl önce başlatılan çalışmalar,
bir resmi kurumlar konsorsiyumuyla, özel bir Amerika şirketi
arasında bir yarışa dönüşünce, ilk taslak, beklenenden çok
önce, geçen yıl başlarında açıklandı. Bir teknoloji yarışına
dönüşen rekabet sonrası ortaya çıkan taslak harita, bazı büyük
sürprizler içeriyordu. İnsan kromozomları üzerine sarılı ve
toplam 3,3 milyar baz çiftinden oluşan DNA dizilerinin, ancak yüzde
2’si genleri oluşturuyor, genomun büyük kısmıysa işlevsiz
dizilerden yapılı. İnsanın tüm fiziksel ve biyolojik özelliklerini
belirleyen genlerin sayısı da önceden sanıldığı gibi
100.000 değil, yaklaşık 35.000 kadar ve ilkel bir kurtçuğun
taşıdığı gen sayısından da çok fazla değil.
Sıcak süperiletkenler: Sıfır
dirençle elektrik iletimi, bu tür mıknatıslarla temel parçacıkları
hızlandırma tünellerinde yönlendirmeye çalışan fizikçilerin
ve başta bilgisayar mimarları olmak üzere pek çok endüstriyel
ürün tasarımcısının düşü. İsteyen için bu düş gerçekleşmiyor
değil, ama sorun, oldukça pahalı olması. Nedeni iletken
metallerin elektrik dirençlerini ancak mutlaka sıfıra (-273°
C) çok yakın derecelerde yitirmeleri. Geçmiş yıllarda çok özel
metal alaşımları kullanılarak bu sıcaklık birkaç derece
yukarı çekilebilmişti. Ama asıl sürpriz 2001 yılında
magnezyumdiborid gibi çok sıradan bir kimyasal maddenin 39
Kelvin (-234° C) gibi akılalmaz bir sıcaklıkta süperiletken
olduğunun anlaşılmasıyla geldi. Daha sonra araştırmacılar,
karbonnanotüplerin bazı özelleklerinden yararlanarak bu "sıcaklığı"
-156° C’ye kadar yükselttiler.
İklim alarmı: Birleşmiş
Milletler’in desteklediği Hükümetler Arası İklim Değişikliği
Paneli, geçen yüzyılda Dünya’nın ortalama sıcaklığının
ortalama 0.6° C arttığını ve son 50 yıl süresince bu artışın
temel nedennin insan kaynaklı sera gazları olduğunu belirledi.
Panel ayrıca içinde bulunduğumuz yüzyıl sonuna kadar global sıcaklığın
ortalama 5.8° C artacağını açıkladı. Uyarıyı ciddiye alan
dünya ülkeleri atmosfere karbon salımını azaltmak için Kyoto
protokolü hükümlerini yaşama geçirmek için anlaşırken, ABD
Başkanı Bush, protokolün ülke ekonomisine zarar vereceği,
gelişmekte olan ülkeleri haksız olarak kayırdığı ve sıcaklık
artış tahminlerinin sağlam dayanaklardan yoksul olduğu gerekçesiyle
protokolü tanımayacağını açıkladı.
Karbon deliği: ABD, küresel
ısınmaya yol açan ve başta karbondioksit olmak üzere çeşitli
sera gazlarının baş üreticisi durumunda. Üç yıl önce
atmosferdeki karbondioksit ölçümlerini bilgisayar modellerine
uygulayan araştırmacılar, ABD yöneticilerine sıkıntılı suçlamalardan
kurtulma olanağı sağladı: Modellere göre Kuzey Amerika, ABD
karbon emisyonlarının büyük bir kısmını emen büyük bir
tahliye deliğiydi. Ancak sevinç fazla uzun sürmedi. Yer ölçümleri
yapan başka bir araştırmacı grubu, kıtadaki tahliye deliğinin,
atmosfere atılan karbondioksitin ancak çok küçük bir bölümünü
geri emdiğini gösteriyordu. Geçen yıl, iki kampın modellerini
birlikte yürüterek uzlaşmalarına tanık oldu. Sonuç: Kuzey
Amerika’daki bitki örtüsü karbondioksit atımlarının üçte
birini emiyor. Kötü haberse, bu deliğin yüz yıl içinde tümüyle
yok olacağı.
İNTERNET
OSMANLI ARŞİVLERİ İNTERNETE AÇILDI
Sentim Yazılım ve Başbakanlık
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü işbirliğiyle, Osmanlı
Devlet Arşivleri, internette araştırmacıların hizmetine
girdi. Sentim Yazılım tarafından geçen yıl gerçekleştirilen
otomasyon projesinden sonra, Osmanlı Devlet Arşivleri’nin yayınlanmış
katalogları internete açıldı.
Osmanlı dönemi arşiv
malzemelerinin tasnif, muhafaza, dijitalleştirme ve araştırma süreçleri,
Sentim Bilişim grup şirketleri arasında yer alan Sentim Yazılım
ile otomasyona geçirilmişti. Arşivi internete açma çalışmaları,
Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü tarafından
kurumun imkanlarıyla hazırlanan web sayfalarıyla gerçekleştirildi.
Hazırlanan web hizmetiyle Osmanıl Dönemi ile ilgili araştırma
yapan kişilere büyük kolaylık sağlanmış oldu. Kullanıcılar
arşivlere (www.devletarsivleri.gov.tr) ve
(www.bybs.gov.tr/devletarsivleri/katalog) adreslerinden ulaşabilecekler.
İLERİ TEKNOLOJİ
GÜNLÜK GAZETENİ KENDİN BAS
Hollanda kökenli PEPC
Systems’in ürünü olan gazete baskı ve satış otomatı
PressPoint ile yabancı iş adamları ve turistler, gazetelerini Türkiye’de
de günü gününe okuyabilecekler. PressPoint, gazetesini yurtdışı
seyehatlerinde gününde okumak isteyenler için kendi
gazetelerini basma imkanı sağlıyor. Dünya üzerindeki 48 ülkeden
69 seçkin yerel gazeteye ulaşabilen okuyucular, PressPoint
sayesinde otelde, havaalanında, işmerkezinde, kısacası
PressPoint’in olduğu her yerde gecikme olmaksızın günlük
gazetelerine ulaşabiliyorlar.
İLERİ TEKNOLOJİ
PİL TÜKETİMİNE SON VEREN FENER
Excalibur Elektronics imzalı
bu el feneri, Elektromanyetik Enerji - Faraday Prensibi ile çalışıyor.
Forever Flashlight isimli ürünün en önemli özelliği ise, pil
ve ampul kullanılmaması. Forever Flashlight’ı 15 ila 30
saniye arası salladığınızda, el fenerinin mavi LED’i yaklaşık
beş dakika ışık verebiliyor. Karanlıkta bir kilometre öteden
fark edilebilen Forever Flashlight, su geçirmezlik özelliğine
ek olarak suda batmıyor. Bu ileri teknoloji el feneri arabalar,
tekneler, kamplar ve her acil durum kiti için en güvenilir araçlardan.
