NİYET ETTİM YAZMAYA
Disiplinli bir milletiz,
hayatımızın birçok merhalesinde bu disiplin hakimdir, ibadet
hayatımızda da bu disiplinin etkileri görülür.
Fıkıh kitaplarımız
camilerde konuşmanın mübah olduğundan bahsetse de,(1) hadis
kitaplarımız sahabenin camilerde oturduğundan, savaş hazırlığı
yaptığından, yatıp uyuduklarından, örneğin; Abdullah b.
Zeyd (b.Asım Mazini) Ensari (ra)’ın Nebiyyi Ekrem (sav)’i
mescid-i şerifte sırt üstü yatıp ayağını diğer üzerine
attıklarını gördüğünü"(2) rivayet edilse de biz bu
tip vakıaları mescidlere yakıştırmayız. Özellikle mescidde
uyuyan bir Arap görüntüsüne de ne yersiz tepkiler getirmişizdir.
Mescidler bizim için birer tapınakhanedir, uyumayı bırakın,
ufak tefek konuşmalar bile layık görülmemiştir.
Mescidlere sıkça varalım
boş vakitlerimizi orada geçirelim, ibadet edelim, konuşalım,
uyuyalım, çoluk çocuklarımızı getirelim ki, mescidler asıl
işlevine ulaşsın.
Bizler bu disiplini mescidin
yanında, ibadetimizin içine de sokmuşuz. Namazlarda çıt çıkmaz.
Dikilen insan toplulukları ve sessizlik hakimdir. Halbuki asr-ı
saadetteki mescidlerden bahsedilirken mescide girildiğinde sanki
arı kovanını andıran bir uğultunun olduğu ifade edilir. Bu uğultunun
ibadetlerdeki yeri nedir? Bu sesler nereden çıkmaktadır?
NAMAZDA KIRAAT
Namazda kıraat farzdır ve
iki türlüdür. Gizli ve açık. Gizli kıraat; kişinin kendi
duyacağı kadar okuması, açık kıraat; bir safın duyacağı
kadar sesini yükseltip açık okumasıdır.
Bu olay şu soruyla daha iyi
bir biçimde izah edilir:
Soru: Bir insan kalbinden
hanımını boşamayı düşünse dilini hareket ettirse, ama ağzından
lafız çıkmasa (opera dinlerken televizyonun sesini kapatmak
gibi), o insanın hanımı boş olur mu?
El Cevap: Hayır. Lafıza dökülmedikçe
kalpten geçen talak geçirsizdir.
- Kalpten geçen nezirler geçerli
değildir nezir olamaz.
- Kalpten geçen itak (köle
hür etme) lafızla olmadıkça bir geçerliliği yoktur.
- Kalpten geçen secde ayeti
ne kadar geçerse geçsin secdeyi gerektirmez.
- Kalpten geçen zikirler
asla kıraat değildir.
- Kalpten geçen Kur’an
ibadet olmaz.(3)
Kişi namaza duruyor, camide
çıt yok. Soruyorsunuz: “Muhterem yoksa okumadınız mı?”
“Okuyorum, ama içimden.” diyor. İçten okumak olur mu?
- Eğer kişinin düşüncesi
ibadet olsaydı, kişi; “İyyâkena’budü ve iyyâ kenestaîn.
- Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım dileriz.”
derken, aklından Allah’tan başka geçirdiği herşey onu küfre
sokardı.
Kişinin sesini duyması şarttır.
Ses de ağızdan lafız olarak çıkmalıdır. Gayri ihtiyari
duyulmaya engel olacak şeyler okuyordum, ama o esnada caminin önünden
bir kamyon geçti ve okuduğum ayetleri duyamadım. Namazım
bozuldu mu? El cevap: Hayır.
Bazen de şu olur: İnsan
sesli başlar namaza, sonra sessiz devam eder. Bu, namaza manidir.
Örneğin: “Elhamdülillâhi rabbil âlemîn, errahmânirrahîm,
mâliki yemiddîn ...... (sessizlik) ...... veladdâllîn.
(amin)” buraya kadar sesli, burası sessiz, yani ses çıkmıyor.
El cevap: Evet fatihayı okumamış sayılır.
Eğer bu içten okuma, zamlı
surede olur ve içinden okumadıkları zamlı sure için kifayet
miktarında ise namazı sahihtir.
Namaza koşarak gelen
birisini düşünün: Soluyor (koşarak gelip önemli birşeyi
haber veren çocuk gibi) bir ayette nefesi içeri gidiyor, bir
ayette dışarı, ama okudukları dışarıdan duyuluyor. Bu insanın
söyledikleri anlaşıldığı halde ses dışarı çıkmamıştır,
içeri gitmiştir. Namazı olmamıştır, diye fıkhî tartışmalar
olmuştur.
Netice: Fikri Yavuz
hocaefendi ilmihalinde bu olayı aynen şöyle zikreder:
"Okuyuşun sahih
olabilmesi için, en az kendisi işitebilecek kadar bir teleffuzla
okumak lazımdır. Yanında bulunan kimsenin en hafif bir sesle
duyması da gizli okuyuşun azami derecesidir. Okuyuş hükmüne
girebilmesi için, en az okuyucu yanındakilerin kıraati duymuş
olması şarttır."(4)
Evet. Herkes kendi duyacağı
kadar okursa, camide arı kovanı gibi bir ses oluşur. Okumayan
insanın namazı tehlikelidir. Bbu meseleyi, halen bugünkü gibi
hatırlıyorum: Yirmi yaşındayken okumuştuk ve fıkıh hocama
şu soruyu sormuştum: “Aman hocam! Bizler çoğu zaman
namazlarda böyle okuruz. Bunun bir çıkar yolu yok mu? Bütün
mezhepler böyle mi diyor?”
Zat-ı âli, epey duraksadıktan
sonra, “Kaza etmen gerekir, bir çıkar yol yok.” demişti ve
benim için tarihi olan şu sözü söyledi: "Şimdi anladın
mı (dedi) niçin ‘bir saat fıkıh mütalaası, 70 sene
nafileden efdaldir’ derler. Çünkü 70 sene nafile kılarsın
da namazın olmadığını bilmezsin."
KALPTEN GEÇENİN GEÇERLİLİĞİ
Kalp, iman ve niyet ile
ilgili meselelerin merkezidir. Örneğin: Kişinin namaza girmesi
için niyet şarttır ki, yeri de kalptir. Dille ifadesine ihtiyaç
yoktur. Sahabeden ve tabiinden böyle bir şey gelmediği gibi
Efendimiz (sav)’in "Şöyle kılıyorum." diye niyyet
ettiğini belirten sahih veya zayıf bir hadis yoktur. "Namaz
için kalktığında tekbir aldı." rivayeti vardır.(5)
Niyetin yeri kalp olduğu için dile gerek yoktur. Hatta bazı
fukaha namazda dil ile niyeti mekruh görmüşlerdir. Delil olarak
Hz. Ömer’in diliyle niyet eden bir insanı, uyararak, terbiye
etmesini göstermişlerdir. Bazı fıkıhçılar ise, kalplerin
sahabe ve tabiin dönemindeki kadar saf olmadığından vesveseyi
önlemek için dil ile ifade etmenin güzelliğinden bahsetmişler,
hatta bazıları da bunun gizli bir sünnet olacağını söylemişlerdir.
Demek ki asıl yeri kalptir. Kişi kalbinden imandan çıktığını
geçirirse, kafir olur. Bunu dille söylemesine gerek yoktur.
Hatta kalbiyle inanmadığı
halde diliyle inananlara, biz münafık (gizli kafir) deriz.
Şu mesele de çok önemlidir:
Kişi kendini küfre götürecek birşeye eğer kalben inanırsa,
ne kadar kelime-yi şehadet getirirse getirsin, kalbinden bu inancı
atmadığı müddetçe müslüman olamaz.
Örneğin: Faizin ve zinanın
haram olduğuna inanmayan şahıslar, İslâmın bir nizam olduğunu
kabullenmeyenler, kalplerini bu pislikten temizlemedikleri müddetçe,
alınları secde mahalinde çürüse de yaptıkları amellerin bir
faydasını göremezler.
Şayet Bizler ilmihal
bilgisinden bile uzaksak bunun bir hesabı olduğunu unutmayalım.
Selam, Sevgi ve Dua ile...
Kaynaklar:
1- İbn-i Abidin, c:1,
sf:445.
2- Sahihi Buhari (Tecridi
Sarih), c:2, sf: 425, hd. no: 296.
3- Merakul Felah (Nurul izah
haşiyesi) Dimeşk sf: 232 Tahkik: Abdulcelil Ata.
4- İslâm ilmihali, Fikri
Yavuz, Çile yay. sf: 118 (Namazın farzlarından 3. sü Kur’an
okumak).
5- a.g.e. (3) sf: 233, Kavli
(İbni Kayyım).
