GÜNCEL DİNİ MESELELER İSTİŞARE EDİLDİ
Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı, yıllardır özlemi duyulan,
eksikliği hissedilen bir girişimdi. Kimlerin ne niyetle yaptığı,
önemli olmakla birlikte, düşünce şekli ve tarz olarak olumlu
idi.
Bazı bulanık su avcıları “dinde reform” arzuladı. Birileri teşebbüs
etti, birileri dışarıdan çanak tuttu. Ancak başarılı olamadılar.
Gönüllerindeki kararları alınmış gibi gösteren medya ile
birlikte, ilim adamlığından uzak, ünvanlı filim adamlarının,
davet edildikleri halde toplantıya katılmamaları da dikkat çekici
idi. Herşeye rağmen iyi bir başlangıç yapıldı. İslam’da
çözümü olan meselelere yeni çözümler değil, isminden de
anlaşılacağı gibi güncel meselelere İslami bakışı
sergilemesi, Kur’an, sünnet ve önceki İslam alimlerinin görüşlerini
rehber edinmesi de toplantının ciddiyetini yansıtır nitelikte
idi. İstişare toplantısında, sahasında dünyaca tanınan
alimlerimizle birlikte sırf medyatik olması sebebiyle çağrılan
isimler de vardı. Ayrıca Türkiye çapında sadece akademik ünvan
yapanlar değil, İslami ilimlerde otorite olan ünvansız alimler
de bulunup çağrılırsa alınan kararlar daha isabetli olur
inancındayım.
Bir diğer eleştiri yapılabilecek konu ise, toplantının ev sahipliğini
Diyanet gibi resmi bir kurumun yapması, İlahiyat Fakültelerinin
söz sahibi olması idi. Bazı kararların alınamaması, alınan
kararların rejim açısından değerlendirilerek sonuca varılması
gibi bir sakıncayı da içinde taşıyan bu etkenlere rağmen
devam edilmesi gereken bir faaliyet olarak görüyorum.
Sonuç bildirgesinden seçmeler:
1- Kur’an ve sünneti anlamada gelenekçi ve modernist diye ayrım yanlıştır.
Geçmiş bilginlerin görüşlerinin yanısıra, yeni yaklaşımlar
da dikkate alınmalıdır.
2- Dini metinlerin anlaşılması için bir sonraki toplantıda;
a- Anlama, yorumlama,
b- Tarihsellik,
c- Dil,
d- Hz. Peygamber (s.a.v.)’in dindeki konumu,
e- Akıl-vahiy, din-toplum ilişkisi vb. konuların ele alınarak tartışılması
gerekir.
3- Kamuoyunda cereyan eden tartışmalar ve yapılan açıklamalarda
Kur’an ve Sünnetin metnine sadakat ilkesi, açıklamanın kişisel
yorum olduğu, temel ve tartışmasız kaynağın Kur’an ve Sünnet
olduğuna da dikkat edilmesi gerekir.
4- Klasik dini kaynaklar, Müslümanların tarih sürecinde kazandıkları
zengin bir birikimdir. Bunları yok saymak da, günümüz
problemlerinde tek kaynak olarak görmek de yanlıştır.
5- Dini hükümlerin zaman ve mekana göre değişmesi, temel itikat, ibadet
ve ahlak esaslarında söz konusu olamaz. İctihada açık bazı
uygulamalar ve ayrıntılar farklı eğilimleri ortaya çıkarabilir.
6- Din ve değişme konusu bazı münferit örneklere indirgenerek,
genelleme yapılarak dinle çağdaş değerler arasında çatışma
izlenimi olduğu zannedilmemeli. Kur’an ve sünnet sağlıklı
anlaşılmalı ve asli işlevleri gölgede bırakılmamalıdır.
7- Dini hükümlerde amaç araç (makâsıd vesail) ayrımı, maslahatlar,
kamu yararı düşüncesi, ictihad yöntemleri, tarih ve metin
yeniden incelenmesi ile bazı meseleler halledilebilir. Bu konuda
Diyanet bünyesinde bir veri tabanı oluşturulması faydalı
olacaktır.
Kadın problemi:
8- İslam’ın temel kaynakları Kur’an ve sünnete göre kadın ve erkek
eşit ve birbirini tamamlayan varlıklardır. Dini sorumluluk,
hukuki ehliyet, temel hak ve hürriyetler bakımından ilkesel
tarzda kadın erkek ayrımı sözkonusu değildir.
9- Kur’an-ı Kerim’in ana ilkeleri ve Hz. Peygamber (s.a.v.)’in kadın
ile ilgili genel tavır ve prensipleri ışığında cinsiyet ayrımı,
kadını kadın olduğu için aşağılama, temel hak ve hürriyetlerinden
mahrum bırakma yoktur. Bu konudaki uydurma haber ve yorumlara
itibar edilmemelidir.
Kadınların çalışma ve eğitim hakkı:
10- Kadınların ve kız çocuklarının eğitim ve çalışma haklarını kısıtlayan,
engelleyen anlayış ve uygulamalar yeniden gözden geçirilmeli
ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
(Yukarıdaki cümleler başörtüsü yasağının tasvip edilmediği
izlenimi verirken, İslam’ın kadın kıyafeti konusundaki net
tavrını yansıtmaması önemli bir eksikliktir. A. Taha)
Nikah ve şahitlik:
11- Evlenme İslam kültüründe tarafların hür iradesi ile şahitler
huzurunda yaptıkları bir sözleşmedir. Dini nikah, tarihi, dini
ve hukuki şartların ürünüdür. Hakların zayi olmaması için
resmi nikahtan sonra yapılması tavsiyeye değer bulunmuştur.
12- Evlilikte devamlılık esas olmakla birlikte, zaruret halinde boşanma
hakkı da bulunmaktadır.
13- Borçlanma konusundaki kadın şahitliği, kadının eksikliği sonucu
değil, ticaretteki pasif rolündendir.
14- Miras paylaşımında kadının payının az olması erkeğin malî
sorumluluğunun kadına nisbetle daha ağır olması ile doğrudan
alakalıdır.
Özel hallerde ibadet:
15- Kadınların özel hallerinde namaz, oruç v.b. dini yükümlülüklerden
muaf tutulması onların temiz olmamaları sebebiyle değil,
psikolojik ve fizyolojik yüklerini hafifletme sebebiyledir. Çoğunluk
bilginler karşı olmakla beraber bazı bilginlere göre Kur’an
okuyabilir, camiye girebilir, tavaf edebilirler. (Biz yine de çoğunluk
bilginlerin görüşüne itibar edelim. A. Taha)
16- Kadınlar günlük namazlara, bayram, cenaze ve cuma namazlarında
cemaate iştirak edebilir. Hz. Peygamber zamanındaki uygulamalara
bakılarak kadın ve çocuklar cuma ve bayram namazına özendirilmesi
gerekir.
17- Nisa suresi 34. ayetteki “Kavvam” ifadesi erkeklere aile reisliği
konusunda hak ve sorumluluk yüklemektedir. Reislik aile içi şiddeti
gerektirmez. Uygulamada Hz. Peygamber (s.a.v.)’in aile hayatı
örnek alınmalıdır.
Hac ve kurban:
18- Hac vakfesi Zilhicce ayının 9. gününde olmak üzere yılda bir defa
yapılan bir ibadettir. Hac ibadeti ile mükellef olanlar bu
ibadeti istedikleri bir yılda yapabilirler. Can ve mal güvenliği
ciddi bir tehlikeye düşmedikçe hac ibadeti engellenmemelidir.
19- Hac ve umre için doğrudan Mekke’ye yola çıkıldığında
Cidde’de ihram giyilmez. İhram yasakları ihlal edildiğinde
alimlerin farklı görüşlerinden kolay olanı tercih edilebilir.
20- Müzdelife vakfesi, bayram gecesi gece yarısından itibaren güneş doğana
kadar yapılabilir.
21- Hz. Peygamber (s.a.v.)’in uygulaması ile sabit olan cemarat (şeytan
taşlama) haccın menasikindendir. Cameratın günü ve zamanı
konusunda İslam bilginlerinin kolaylaştırıcı görüşlerinden
istifade edilebilir.
22- Hac ve umre için olan kurbanlar, (hedy) ilgili ayete göre sadece harem
bölgesinde kesilmelidir.
23- Hac’dan önce veya sonra Medine’de Peygamberimizin kabrini ziyaret
ve Mescid-i Nebi’de 40 vakit namaz kılmak haccın menasiki
olmamakla beraber, imkanlar ölçüsünde yapılması tavsiye
edilen uygun davranışlardandır.
24- Haccın yanında umre, ömürde bir defa da olsa farz görülmemiştir.
Umre müekked sünnet olarak kabul edilmiştir.
25- Haccı en kısa sürede tamamlamak ve kurban gerektirmeyen hacc-ı
ifrad’a özendirerek ekonomik yönden insanlara rahatlık sağlamak
tavsiye edilmiştir.
26- İlmi bir komisyon tarafından hac ile ilgili, biri görevlilere, diğeri
hacılara olmak üzere anlaşılır bir Türkçe ile ihtilafları
en aza indiren fıkhî, tarihî, ahlakî ve kültürel boyutu da
ihmal edilmeden iki ayrı kitap, CD, video kaseti hazırlatılması
cihetine gidilmelidir.
Çeviriler Kur’an hükmünde değildir:
27- Kur’an’ın değişik dillere çevrilmesi, anlaşılır tefsirinin
yapılması bir ihtiyaçtır. Ancak hiçbir çeviri Kur’an’ın
yerini tutamaz. Çevirilere Kur’an gözü ile de bakılamaz.
28- Namazda kıraat, Kur’an ve sünnete göre kendi özgün dilinde Arapça
olmalıdır. Herkesin konuştuğu dilde namazda kıraat farzını
yerine getirmesi bütünlüğü bozacağı, kargaşaya sebep olacağı
için mahzurludur. Fakat namazın ihmal ve tehir edilmemesi,
dikkate alınarak Kur’an öğrenene kadar kısa bir süre kendi
başına mealle kılınabilir.
29- Dua ise kulun Rabbına sığınması olduğundan herkes istediği dilde
dua edebilir.
Ezan asli dili ile okunur:
30- Ezan, İslam’ın bir simgesidir. Dünyanın neresinde olursa olsun Müslüman
varlığının ve kimliğinin bir göstergesidir. Ezanın gayesi
namaz vaktini bildirmek olduğundan bütün dünyada Arapça aslî
lafzı ile okunmalıdır.
Namaz beş vakittir:
31- Namazın günde 5 vakit oluşu Kur’an, sünnet ve Müslümanların
ittifakı ile sabittir. Bununla birlikte Hz. Peygamber (s.a.v.)
sefer halinde bazen öğle ile ikindiyi (taktim), akşam ile yatsıyı
(tehir) cem ederek kıldığı da görülmüştür. Mazerete
dayanmak ve alışkanlık haline getirmemek şartı ile bu kolaylıktan
istifade edilebilir.
Kurban:
32- Meşruiyetini İslam’dan alan (Kur’an-Sünnet) Kurban ibadeti İmam-ı
Azam Ebu Hanife’ye göre vacip, diğer bilginlerin çoğuna göre
sünnettir. Ancak farz olmayışı onu ibadet olmaktan çıkarmayacağı
gibi, uygulama şeklinin değiştirilmesini de gerektirmez. Kurban
kesmek yerine bedelini tasadduk etmek kurban yerine geçmez.
33- Kurban İslam’ın öngördüğü temel şartlara uyularak, çevre
temizliğine dikkat edilerek kesilmelidir. Canlı olarak kesmek şartı
ile ihtiyaç halinde kurbanlık hayvanın uygun tekniklerle bayıltılmasında
bir sakınca yoktur.
Fitre ve zekat:
34- Fıtır sadakasının belirlenmesinde bir kişinin ortalama bir günlük
normal gıda ihtiyacını karşılayacak miktar ölçü alınmalıdır.
35- Zekat nisabının belirlenmesinde Hz. Peygamber (s.a.v.)’in belirlediği
miktarlar aynen korunması veya asgari geçim indeksi dikkate alınması
gibi görüşler bulunmaktadır. Konunun daha sonraki istişare
toplantısında etraflıca müzakere edilmesi benimsenmiştir.
