HAYATIN MANASINA DAİR(*)
Çevremde çok şeyler gördüm ve bunların hiçliğini çok iyi anladım.
Ünlü olmak, zengin olmak umurumda değil. Çünkü bunların
beni tatmin etmeyeceğini biliyorum.
Ben şimdi o hâle geldim ki, bütün felsefe sorunlarını çekici bulmakla
beraber, anlamsız zeka oyunları olarak görüyorum. Aynı görüşte,
aynı kafada iki insan bu felsefe sorunları üzerinde taban
tabana zıt fikirler söyleyebilir.
Her adımda karşımıza muammalar çıkıyor. Herşey belirsiz, karanlık
ve tutarsız. İlimde, felsefede ve dinde derinlere varılmak
istendi mi, boşluklarla karşılaşılıyor.
Hayatın gerçek değeri ve anlamı nedir? Bir dünyada yaşıyoruz ki,
hemen tamamen meçhulümüz. Bize yabancı olan varlıklarla çevriliyoruz.
Vücutlar birleşebilir ama, ruhların birleşmesi imkansız.
Çok okuyan ve çok öğrenen, kainatın tek ve aslî sebebine dönmelidir.
Ancak budur ki, derhal insan ruhunu yüceltir ve ebedî gerçeklerin
derinliğine inmeyi sağlar.
Hayatın tek mümkün izahı Allah’ın varlığını kabule dayanır. Tanrı
ve ölümden sonra dirilme mutlaka lüzümludur. Bunlar olmadan
hayat korkunç bir komedi olur. Ama biz Allah’ın varlığına
inansak da, o yokmuş gibi davranarak mantıksızlığa düşüyoruz.
Eğer Allah varsa, ona tapmak lazımdır. Bu tapma O’nun bize
vahiy yoluyla öğrettiği şekilde olmalıdır.
Tanrı beni olduğum gibi kabul etseydi, tamamiyle O’nun hizmetine
girerdim. Çünkü tam bir teslimiyete lâyık olan tek büyük üstad
O’dur. Çünkü Tanrı güzelliği, gerçekliği ve ebediliği
temsil eder.
Eleştiriye kulak asma. Eleştiri çok defa hiçbir iş becerememiş
herkesin yenilgisine sevinen ve bunda tembelliğin mükafatını
arayan insanlardan gelmiştir.
Mümkündür ki, hayat metafizik büyük bir güç ve bilinmeyen bir prensip
tarafından planlanmış olsun.
Her ilmî keşif, daima derin bir düşünceye dalma eseridir.
Gerçek bilginler, daima, derûnî bir hayat sürerler. Pastör; dökkati dağılmasın
diye hemen sürekli olarak laboratuvarında kalırdı.
Bu dünyada asîl, güzel ve büyük ne varsa kitleler tarafından değil, müstesna
insanlar tarafından yaratılmıştır. Bu adamların sayısı her
zaman az olmuştur. Bazen bilmediğimiz sebeplerle, bir devirde
tekasüf peyda ederler. Perikles devrinde veya Rönesans İtalyasında
niçin o kadar çok büyük adam doğmuştur?
Alimler, sanatkârlar, liderler, kahramanlar ve azizler müşterek bir
karektere sahiptir: Büyük enerji, taşkın bir yaşama kudreti,
kuvvetli bir teksif kabiliyeti.
Herşeyi birkaç adamın dimağ faaliyetine borçluyuz. Beşeriyetin talihi
böyle adamlar yaratmaya bağlıdır.
... Motorize hayatın süratli, sinema, eğlence, gürültü, fazla rahatlık,
gevşeme, gıdanın değişmesi bizde sathilik, sinirlilik zaafı
ve bitkinlik meydana getirmiştir. Çocuk ölümleri azalmıştır.
Büyük adamlar ve büyük liderler nadirleşmiştir. Bütün
insanlıkta bâriz ahlâkî bir zaaf mevcuttur. İşin fenası büyük
ırklarda, en necib insanlar çocuk yapmaktan vazgeçmektedir. Nasıl
ki Roma’da barbarların istilasından önce asil insanlar tükenmiş
idiyse, bugün de Avrupa’da öyle oluyor.
Modern insan tamamen bencildir ve sorumluluğunu idrak etmemektedir.
Hristiyan ahlakını reddetmek, onu yakınlarına hizmet etmek
vazifesinden uzaklaştırmıştır. O belki âlicenâp olabilir;
malının fazlasını dağıtabilir. Fakat hiçbir zaman çekincemesiz
olarak başkalarının hizmetine girmemektedir. Fedakârlık ve
kurban mefhumu artık onun meçhulüdür. Sadece kendi nefsinin güvenini
aramaktadır. Onun için barışseverdir.
Şimdi asıl iş medenî insanı hürriyete eriştirmek, ona ictimaî
adalet, fikrî ve ahlâkî sıhhat, iktisadî güven sağlamaya çalışmalıyız.
Ve herkese insanî kalitelerini tam olarak geliştirme imkanları
sağlamalıyız.
Çalışanlar, sevenler, fedakârlar ve ilimde meçhulü, sanatta güzeli ve
Allah’ın rüyetini arayanlar, bunlar hep aynı âleme
mensuptur.
Hayatın manası duyguda değil, zekada aranmalıdır. Şairler hayata
bilginlerden daha yakındır.
İsa ile Newton arasında büyük fark vardır. Çünkü sevginin keşfedilmiş
olması cazibe kanunlarının keşfinden daha mühimdir.
Ahlâk kanunlarına zıt olan şeye günah diyoruz. Şu halde günah ferdin
beden ve ruh selametini tahrip eder, onu ictimaî vazifelerini
yapmaktan alıkoyar. Günah insanları birbirinden ayırır,
fazilet birleştirir. Fazilet yapıcı, günah yıkıcıdır.
Bencillik, ferdi hemcinslerinden ayırır. Toplumu dağıtır. Müşterek çalışmayı
zorlaştırır. Aileyi, zümreyi, köyü, şehri ve milleti yıkar.
İncil’in getirdiği ahlâk iyi anlaşılmamıştır. Katolik kilisesi
rahipleri, onu açıkca bildirmeye bile cesaret edemiyorlar. Günahı
izah edemiyorlar. Bilmiyorlar ki yakını sevmek, Allah’ı
sevmek ferdin ve toplumun bekasının şartıdır. Yakın
sevgisinin zaruretini telkin ederken de unutuyorlar ki, herkesin
vazifesi sadece başkalarını sevmek değil, bundan önce
kendisini sevilebilecek hale getirmektir. Sevmek hem hak, hem
vazifedir. Sevmek vazifesi ve sevilmek hakkı.
Sevgi birleştirir, kin ayırır. Ayırıcı herşey günahtır. Günah,
ferdin bedenî ve ruhî hayatına, toplumun ve ırkın hayatına zıt
olan şeydir.
Cehâlet, atâlet, fedakârlıktan kaçınma, ifratlar, içki ve cinsiyet düşkünlüğü,
ferdin beden ve ruhunu tahrip eder. Tembellik, cehâlet ve irade
zaafı, yalancılık ve hırsızlık kadar ağır bir suçtur.
Günahkar olan ahengini za’fa uğratır.
Din hayat kaidelerini tatbik hususunda insanlara yardım edebilir. Çünkü
rasyonel düşünceyi duygunun sıcaklığıyla destekler.
Kavgasız, iftirasız, kinsiz bir arada yaşamayı öğrenmek Pasifik’teki
adaları veya Mısır sanatının tarihini veya cebri öğrenmekten
daha güçtür. n
(*) Yukarıdaki tesbit ve açıklamalar Alexis Carrel’in “Not Defteri”
isimli eserinden derlenmiş olup tarafımdan birşey ilave
edilmemiştir. Ter. Ord. Prof. Sadi Irmak, Baha Matbaası, İstanbul,
1975.
