Kişinin
icmâlen yani iman esaslarına toptan inanması kâfidir. Ancak kişi
iman esaslarını geniş bir şekilde, ayrıntılı olarak yani tafsilen
öğrenirse nûrun alâ nûr olur. Rasulullah sallallahu aleyhi ve
sellem’in, meşhur "Cibril hadisi" olarak bilinen hadiste
Cibril-i Emi’nin "İman nedir?" sorusuna verdiği cevabında:
"İman, Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, hayrıyla
şerriyle, kadere inanmandır." buyurmuşlardır. Bir kişi böylece
iman ederse icmalen iman etmiş ve imanı da sahih olmuş olur.
Hiç
bir delile dayanmadan iman eden bir kişinin yani mukallidin imanı da
sahihtir. Bir kimse bütün samimiyeti ile "Lâ ilâhe illallah
Muhammed Rasulullah" dese ve bu imanını bozacak, batıl edecek
dini esaslardan bir esası da inkar etmese, yalanlamasa, o kişi bu hal
üzere yaşadığı müddetçe Müslüman’dır ve kendisine Müslüman
muamelesi yapılır.
Bir
kişi irtikap ettiği günahların haram olduğuna itikat ettiği müddetçe,
işlediği günahlar, -içki, kumar gibi- büyük günahlar olsa da Müslümandır.
İşlediği günahların helal olduğuna itikat ederse kâfir olur.
Ebû
Zer radıyallahü anh rivayet ediyor:
Bir
gece dışarı çıkmıştım. Baktım Rasulullah sallallahu aleyhi ve
sellem yalnız başına yürüyordu. Yanında kimse yoktu. Herhalde yanında
başka birinin olmasını istemiyor diye düşündüm. Ben de
alacakaranlıkta yürümeye başladım. Birden geri dönünce beni gördü.
-
"Kim o?" dedi.
-
Ebû Zer’im. Uğrunda canım feda olsun, diye cevap verdim.
-
"Gel Ebû Zer" dedi. Onunla birlikte bir müddet yürüdüm.
Bu
defa
-
"Otur şuraya" diyerek, beni çevresi taşlarla kaplı geniş
düz bir yere oturttu ve:
-
"Ben dönünceye kadar burada otur." buyurdu. Siyah taşlarla
kaplı bir arazide yürümeye başladı. Nihayet onu gözden kaybettim.
Yerimde bir hayli bekledim. Bir müddet sonra dönüp gelirken şöyle
dediğini işittim: "Zina bile yapsa, hırsızlıkta etse."
yanıma gelince artık sabredemedim ve:
-
Ey Allah’ın Rasulü canım sana feda olsun. Taşlı yerde kendisi ile
konuştuğun kimdi? Sana cevap veren bir kimseyi göremedim dedim.
-
“Bu Cibril’di. Bana kara taşlı yerde göründü ve ‘Allah’a hiçbir
şeyi ortak koşmadan ölen kimsenin cennete gireceğini ümmetine müjdele’
dedi.” Ben, Ey Cibril! hırsızlık yapsa da, zina etse de mi? diye
sordum. “Evet” dedi. Bu defa ben:
-
Ey Allah’ın Rasulü gerçekten hırsızlık yapsa, zina etse de mi?
dedim.
-
"Evet hatta şarap bile içse." buyurdu. (Buhari-Müslim)
Başta
şeytan olmak üzere nice şer odakları, insan suretindeki şeytanlar,
müslümanın imanını çalmak, onu küfre düşürmek için çeşit çeşit
hileler yapar, çeşit çeşit tuzaklar kurarlar. Müslümanlar olarak
imanımızı kuvvetlendirerek, salih ameller, hayırlı işler, hayırlı
hizmetler yaparak Allah Teala’nın istediği bir şekilde kul olmak için
bütün samimiyetimizle çaba göstererek onların tuzaklarından ve
hilelerinden korunmalıyız. Aksi takdirde Allah korusun imanımız
tehlikeye düşebilir.
İMAN
ile İSLAM birbirinden ayrılmayan bir bütündür. Yukarıda da ifade
edildiği gibi İMAN TASDİKTİR, İSLAM İSE TESLİMİYETTİR, AMELDİR.
Rabb olarak kabul ettiğimiz, iman ettiğimiz Allah Teala’nın
emirlerini yerine getirmek, yasaklarından içtinap etmek, bize bir
rehber olarak gönderdiği Peygamberin sünnetine uymak, imandaki
samimiyetimizin göstergesidir. Bir kişi şehadet getirerek iman
dairesine girer, bu dairede kalır ve bu hal ile ölürse cennete girer.
Yukarıda zikri geçen Ebû Zer hadisi bu müjdeyi vermektedir. Ancak o
dairede kalabilmek için İslam’ın, imanın icabı olan amelleri,
kulluk vazifelerini yerine getirmek gerekir.
Çünkü,
biz insanlar, Allah Teala’ya ruhlar aleminde söz verdik. Onun
rububiyyetini kabul ettik.
Bu
husus Araf Suresi 172. ayette şöyle açıklanıyor:
"Kıyamet
gününde ‘Biz bunlardan habersizdik’ demeyesiniz diye Rabb’in
ademoğullarından, onların bellerinden zürriyetlerini aldı ve onları
kendilerine şahit tuttu ve dedi ki: ‘Ben sizin Rabb'iniz değil
miyim?’ (Onlar da) ‘Evet (Rabb'imiz olduğuna) şahit olduk’
dediler."
Müfessirler
bu ayeti kerimenin tefsirinde insanoğlundan iki kere söz alındığından
bahsetmektedirler. Bunlardan birisi ruhlar aleminde alınan misak, diğeri
de ana rahminden dünyaya geldiklerinde alınan misaktır. Her iki halde
de insan Allah’tan başka ilah olmadığını, kendisinin de O’nun
kulu olduğunu tasdik etmiştir. İnsan akil baliğ olunca ya bu misaka
sadık kalıp Müslüman olmuş, ya da küfre girmiştir.
Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem: "Her doğan çocuk, İslam fıtratı
üzere doğar, anne babaları onları ya Yahudi, ya Hıristiyan veya
Mecusi yapar." buyurmaktadır.
İnsanlar
ruhlar aleminde ve ana rahminden dünyaya geldiklerinde kendilerinden alınan
misaklardan dolayı iman ehli sayılmışlardır. Hadisi şerif bu misak
sebebi ile insanların İslam fıtratı üzere doğduğunu beyan
etmektedir. Aslolan imandır, İslam’dır. Şirk ve küfür ise ârızîdir.
Arızî olanı defetmek, aslî olanı ikame etmek her kişinin
vazifesidir. Bunun için de Allah Tela insana akıl vermiştir. Bu
nimeti yerli yerinde kullanan, netice itibariyle Allah Teala’ya ulaşacak,
ona iman etmek bahtiyarlığına kavuşacaktır. İman ettikten sonra da
akılını imanın emrine verecektir. İşte o zaman böyle bir akıl kişiyi
doğruya kılavuzlar. Böyle bir akıla AKL-I SELİM denilir. Aklını
iyiye, hayra kullanan, şu muazzam aleme bakıp tefekkür eden, şu zıtlar
alemindeki ahenkler cümbüşünü temaşa eden bir akıl sahibinin
Allah Teala’ya inanmaması, iman etmemesi asla mümkün değildir.
İmanın
sahih olması için üç şart vardır:
1-
İman yeis halinde olmamalıdır. Firavunun imanı bu türden olduğu için
sahih değildir. O kızıl denizde boğulurken, hayatından ümidini
tamamen kestiği bir anda, "Musa’nın Rabbına iman ettim."
demişti.
2-
Kişi inanılması gereken bir esası, nasla sabit olan bir hakikati
yalanlar, inkar ederse, dinin diğer bütün esaslarını kabul etmiş
olsa bile imanı sahih olmaz.
Mesela
bir kişi: "Faiz haram değil" dese, veya haccın farziyyetini
inkar etse, o kişinin imanı makbul olmaz. Yaptığı ibadetler fayda
vermez.
3-
Dini hükümlerin ve ibadetlerin Allah’ın emri ve hikmeti icabı olduğunu
beğenerek kabul etmeli, asla küçümsememelidir.
Mesela:
"Namaz, oruç, zekat da ne oluyor?" dese İslam’ın hükümlerini,
ibadetleri hafif alsa dinden çıkar.
İnsanlar
inanmak ve inanmamak yönünden üç kısma ayrılır:
1-
Mü’min: İman esaslarının tamamına bütün kalbiyle iman eden, bu
imanını lisanıyla ikrar eden kişidir.
2-
Kâfir: İman esaslarını kalben inkar eden, bu inkarını lisanıyla
da ikrar eden kişidir.
3-
Münafık: İman esaslarını kalben tasdik etmediği, inanmadığı
halde, lisanıyla inandığını söyleyen kimsedir.
Gerek
Kur’an-ı Kerim’de ve gerekse hadis-i şeriflerde mü’min, kâfir
ve münafıkların vasıfları o kadar açık ve seçik bir şekilde
bildirilmiştir ki onlar durumlarını açıklamasalar bile söz, hal ve
tavırlarına bakarak mü’min mi, kafir mi, münafık mı olduklarını
anlayabiliriz.
Mü’min,
kâfir ve münafıkların bir kısım vasıflarını ayeti kerimeler ve
hadis-i şerifler ışığında tadât edelim.
Mü’minlerin
özellikleri
Ayeti
Kerimeler:
"Mü’minler
ancak Allah anıldığı zaman yürekleri titreyen, kendilerine Allah’ın
ayetleri okunduğunda imanlarını artıran ve yalnız Rablerine güvenip
dayanan kimselerdir. Onlar namazlarını dosdoğru kılan ve kendilerine
rızık olarak verdiğimiz (Allah’ın emrettiği yerlere) harcayan
kimselerdir. İşte onlar gerçek Mü’minlerdir. Onlar için rableri
katında dereceler, bağışlanma ve tükenmez bir rızık vardır."
(Enfal/2-4)
"Onlar
(akıl sahibi mü’minler) Allah’ın ahdini yerine getirirler.
Verdikleri sözü bozmazlar. Onlar Allah’ın gözetilmesini emrettiği
şeyleri gözeten, Rablerinden sakınan ve kötü hesaptan korkan
kimselerdir. Yine onlar Rablerinin rızasını isteyerek sabreden, namazı
dosdoğru kılan, kendilerine verdiğimiz rızıklardan gizli ve açık
olarak (Allah yolunda) harcayan ve kötülüğü iyilikle savan
kimselerdir. İşte bunlar var ya dünya yurdunun sonucu (cennet) sadece
onlarındır." (Râ’d/20-22)
"Onlar
(müminler) büyük günahlardan ve hayasızlıktan kaçınırlar. Kızdıkları
zaman da, kusurları bağışlarlar. Ki onlar Rablerinin davetine icabet
ettiler ve namazı kıldılar. Onların işleri aralarında istişare
iledir. Bir zulüm ve saldırıya uğradıkları zaman birbirlerine yardım
ederler." (Şura-37-39)
"Onlar
(müminler) namazlarında devamlıdır. (İhmal etmezler). Mallarında
isteyene ve mahrum kalmışa belli bir hak tanıyanlar. Ceza ve (hesap)
gününün doğruluğuna inananlar. Rablerinin azabından korkanlar ki,
Rablerinin azabı(na karşı) emin olunamaz.
Mahrem
yerleri koruyanlar. Ancak eşlerine ve cariyelerine karşı müstesna.
Çünkü onlara bir şey denemez. Bundan öteye (geçmek) isteyenler
ise, onlar taşkınların tâ kendisidir.
Emanetlerine
ve akitlerine riayet edenler. Şahitliklerini (dosdoğru) yapanlar.
Namazlarını koruyanlar." (Mearic/23,24)
"O
takva sahibi (mü’minler ki) bollukta da, darlıkta da Allah için
harcarlar. Öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah güzel
davranışta bulunanları sever.
Yine
onlar ki, bir kötülük yaptıklarında, ya da bizzat kendilerine
zulmettiklerinde Allah’ı hatırlayıp günahlarından dolayı hemen
tevbe, istiğfar ederler. Zaten günahları Allah’tan başka kim bağışlayabilir
ki? Bir de onlar işledikleri kötülükte bile bile ısrar
etmezler." (Al-i İmran/134-135)
"Muhammed
Allah’ın elçisidir. Beraberinde bulunanlar (mü’minler) de
kafirlere karşı çetin, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku
ederken, secde ederken görürsün. Allah’tan lütuf ve rıza
isterler. Yüzlerinde secdelerin izinden nişanlar vardır."
(Fetih-29)
Hadis-i
şerifler:
"Allah
için seven, Allah için nefret eden, Allah için veren, Allah için
tutumlu olan imanını kemale erdirmiştir." (Ebû Davud)
"Mescide
gitmeyi adet edinen birini gördüğünüzde onun mü’min olduğuna
tanık olun. Çünkü Allah şöyle buyuruyor: Allah’ın mescitlerini
sadece Allah’a inanan, namaz kılan, zekat veren ve ancak Allah’tan
korkan kimseler onarır." (Tevbe-18) (Tirmizi)
"Müslüman
(diğer Müslümanların) onun elinden ve dilinden selamette olduğu kişidir.
Mü’min ise, kanlarına ve mallarına karşı (diğer mü’minleri)
emniyette kılan kişidir." (Tirmizi)
"Yaptığın
iyilikten haz duyarsan, yaptığın kötülüğe üzülürsen sen Mü’minsin."
(Taberani-Cem’ul Fevaid)
"Üç
şey imandandır: Darlıkta infak etmek, herkese selamı yaymak, insafı
(adaleti) gözetmek." (Bezzar-Cem’ul Fevaid)
"Sizden
biriniz, ben kendisine babasından, çocuğundan ve bütün insanlardan
daha sevgili olmadıkça hakkıyla iman etmiş olamaz." (Buhari-Müslim)
"Mü’minin
işine hayret ederim: Çünkü onun işleri bütünüyle hayırdır. Bu
da ancak mü’mine mahsustur. Çünkü o sevindirici bir şeyle karşılaştığında
şükreder hayır olur. Zararlı ve üzücü bir işle karşılaştığında
sabrederse bu da kendisi için hayır olur." (Müslim)
"Biriniz
kendisi için sevdiği bir şeyi, kardeşi içinde sevmedikçe hakkıyla
iman etmiş sayılmaz." (Buhari, Müslim, Tirmizi)
"Haya
imandandır. İman ise cennettedir. Yüzsüzlük cefadandır. Cefa ise
cehennemdedir." (Tirmizi)
