Akaid
Risaleleri-1
“Ey iman edenler, iman
ediniz.” İnandığınız
değerler neler ise nasıl inanmanız ve nasıl savunmanız
gerekiyorsa o şekilde tam bir teslimiyetle inanınız veya
amiyane bir tefsirle; ey iman edenler iman edeceksiniz adam gibi
iman ediniz denilmektedir.
1400 yıl boyunca imanî
noktalar açısından bir çok fikrî akım geldi ve geçti.
Halkımız kimi zaman hak olmayan görüşlerin avukatlığını
yaptı. Ben ehli sünnetim dediği halde savunduğu görüşlerin
mahzurlu olduğunu bile idrak edemedi. Lâkin bu 1400 sene içinde
iki görüş vardı ki bunlar ehli sünnet yolundan hiç ayrılmadılar.
Bunlara alternatif olarak çıkan görüşler ise Haziran’da yağan
kar gibi sabit kaldılar. Bu yazı dizimizde akide de ehli sünnet
olan ve olmayanlar ve bunların temel görüşleri üzerinde
duracağız ki, kim hangi yoldan gittiğini tesbit etsin.
Ehli Sünnet ve’l-Cemaat
olanlar (Maturidi ve Eşariye)
1- Eşariler: Ebu Hasan Eşari’nin
görüşünü benimseyenlerdir. İmamı Eşari’nin soyu
Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem’in arkadaşlarından Ebu
Musa el Eşari’ye dayanır.
H. 260 yılında Basra’da
doğmuş H. 324 yılında da vefat etmiştir. Fıkıhta ise Şafii
mezhebindendir. Hadis ilmini Bağdat’ta İmamı Saci’den öğrenmiş,
akideyi de Ali Cebbai’den öğrenmiştir. (Ali Cebbai
mutezilenin sapık imamlarındandır) Onunla bazı meselelerde
anlaşamayıp bir cuma günü minbere çıkar ve en gür sesiyle:
“Beni bilenler iyi bilir, bilmeyenler ise ben falancanın oğlu
falanım... Önceden Allahu Teala’nın kelamı olan Kur’an
mahluktur diyordum ve Allah’u Teala ahiretten gözle görülmez
diyordum ve kullar kendi fiillerini kendileri yaratır diyordum ve
haberiniz olsun işte ben tevbe ediyorum. Bu görüşlerden uzağım...”
Bu kat’i dönüşten
sonra ehli sünnet ile mutezilenin farklarını anlatan Mucez,
Kitabul i’bane, Makalatül islamiyyin gibi eserler telif etti ve
ömrünün sonuna kadar İslam akaidinin yayılması için uğraştı.
(Allah ondan razı olsun.)
2. Maturidiler: İmamı
Mansur Muhammed bin Muhammed bin Mahmut el Maturidi’nin görüşüne
uyanlardır. H. 333 yılında İmamı Eşari’den birkaç sene
sonra vefat etmiştir. Fıkıhta hanefi mezhebindendir.
Alim ve takva sahibi bir
insandır. Kitabüt Tevhid, Makalat, Reddü Evailil Edille ve
Tevilatül Kur’an gibi eserler yazmıştır. (Allah ondan razı
olsun)
Genel olarak fıkıhta
Hanefi ve Maliki mezhebini benimseyenler akidede İmamı
Maturidi’nin görüşlerini Şafi ve Hanbeli olanlar da İmamı
Eşari’nin görüşlerini benimsemişlerdir.
Ehli Sünnet’e ters düşen
mezhepler
Mutezile: Başkanları Vasıl
bin Ata’dır. 80’de doğmuş, H. 131’de vefat etmiştir.
Hasanül Basri’nin yanında ders görürken büyük günah işleyen
ne mü’mindir ne de kafir görüşünü ileri sürmüş, bunun
üzerine Hasanül Basri (Gad İ’tezelna Vâsıl) “vasıl bize
ayrı” düştü, demiş ve o zamandan beri ayrılıkçılar
manasına gelen Mutezile denilmiştir. Bunlar kendilerine
“Adalet ve tevhid gurubu” diye isim de takdılar ama Mutezile
denmekten kurtulamadılar. Ehli sünnete ters düşen mezheplerin
başında gelir.
Kaderiye: Mabed el Cüheni kader hakkında ileri geri konuşanlardandır. Bu
grup Mutezileye yakın bir gruptur. Zirâ ikisinin hocaları da
aynıdır. İbrahim Ennazzam adlı şahısta buluşurlar. Ve
Irak’ta ilk kader hakkında konuşan Susen’dir. Susen bir hıristiyandır.
Bir ara müslüman olmuş, sonra da tekrar dönmüştür. Cüheni
ise onun ders halkasında yetişmiştir. İnsanın yaptığı işlerde
ilahi kudrete ihtiyacı olmadığını kaderin tamamen kendi
elimizde olduğunu savunurlar. Abdullah bin Mervan’ın emri üzerine
Haccac, Mabed’i astırmıştır.
Cebriye: Bunlar da
kaderiyenin tam tersi görüştedirler. İnsanın cüzi iradesini
de iptal etmişler, insanın yaptıklarında hiçbir iradesi olmadığını
iddia etmişlerdir. İnsanın elinde bir şey yoktur. Rüzgarda
bir tüyün hareketleri gibiyiz, herşey Allah’ın kudretiyledir
derler sonra da bu görüşlerin altında içki içip zina etmişler
ve bu Allah’ın kudretidir. Bizim suçumuz yok demişlerdir.
Cehm bin Saffa’nın yolundan gitmişlerdir. Cehm ise 131 yılında
öldürülmüştür.
Kerramiye: Muhammed bin
Kerram kurmuştur. Haşa Allah’ın cismi vardır. Başı ve sonu
vardır. O hissedilebilir. Onun bir yeri vardır gibi görüşlerle
ehli sünnetten ayrılmışlardır ve diğer bir çok sapık
mezhepler ortaya çıkmışlardır. (Geniş bilgi için Ebuz
Zehra’nın Mezhepler Tarihi’ne bakınız.)
Eğer ki müslüman
bunlardan birinin imanlarını savunursa yaptığı ibadetlerin
bir faydası olmaz, zirâ dinden çıkmış olur.
Kalbinden bu fikirleri
atmadıkça diliyle kelimeyi şehadet getirmesi de farketmez. Bu
mezheplerin bazı akaid konularına bakış açılarını
inceleyelim.
İman ve İslam: Malumunuz
üzere İslam’ın beş adet rüknü vardır ki bir müslüman için
bunu inkar etmek imkansızdır. Bir kişinin müslüman olabilmesi
için hem kalben inanması hem de bunu ağzıyla ifade etmesi
gerekir.
Eşari ve Maturidi’lerin
çoğunluğu asıl olan kişinin kalben inancıdır derler, ama
diliyle de söylemeli ki dünyadaki İslamî hükümler ona göre
işlesin. (Nikahlanması, mirası, guslü ve müslüman mezarlığına
defnedilmesi gibi)
Kişinin kalben inanıp
inanmadığını Allah’tan başka kimse bilemez. Kişi Allah katında
müslüman dahi olsa muhakkak ki onun müslüman olduğunu
bildiren dış bir alamete ihtiyaç vardır. O ise kelimeyi şehadettir.
Bunun yanında Eşari ve
Maturidilerin bazısı ki Ebu Hanife de bu görüştedir kalben
iman yeterli değildir, kişi mutlaka ağzıyla da söylemek
zorundadır. Eğer ağzıyla da ifade etmezse insanlar yanında mü’min
olamayacağı gibi Allah katında da mü’min olamaz derler.
Sonuç: Şu anda ittifak
edilmiştir ki, İslam’a davet edilen kişi özür olmadığı
halde kelimeyi şehadet getirmezse o kafirdir. Kalbi ile inanan kişi
ağzıyla da ifade ederse mü’min (müslüman)* olur.
Ehli sünnet dışındaki
mezhepler ise şu görüştedirler:
Mutezile ve Hariciler ise:
Kişinin mü’min olabilmesi için, kalp ile inanmalı, dil ile
tasdik etmeli, aza ile de amel etmelidirler.
Hatta Hariciler daha da
ileri giderek kişi nafile ibadetleri bile yapmazsa kafir olur
dediler.
Kerramiler ise iman sadece
dil ile ikrardır dediler. Yani imanın rüknü tekdir, o da dil
ile ikrardır demişlerdir.
Mutezile, Hariciler ve
Kerramilerin bu yanlış görüşleri bunların İslam’a karşı
değerlendirilmeleri ve bu yanlış görüşlerin toplumumuzdaki
yeri hakkında devam edeceğiz Allah’ın avni ile...
(*) Akidecilerin çoğunluğu
müslüman ile mü’min kelimesinin aynı olduğunu söylerler.
