KAPAK

 

EDEB’İN KURANDAN KAYNAKLARI

“Kur’an-ı Kerim’i, Hz. Rasulullah (s.a.v.) gibi yaşamaya çalışmak”(1) olarak tanımlanan tasavvuf, diğer İslamî ilimler gibi Kur’an ve Sünnet kaynaklı bir ilimdir.

Allah’ın Kitabı Kur’an-ı Kerim, Allah’ın Rasulü (s.a.v.) gibi yaşamak büyük bir hedef ve aksa’l-gâyedir. En doğru yolu(2), en güzel bir kaynaktan(3) beslenerek/esinlenerek kat’etmeye çalışmak, şüphesiz ki var olmanın en şerefli amacıdır.(4)

Tasavvuf edepten ibarettir. En büyük prensibi belki de tek prensibi edeptir. Biz bu yazımızda tasavvufun tek prensibi olan edep üzerinde duracak ve izah etmeye çalışacağız.

“Tasavvuf, kalbi Hakk’a bağlamaktır

Yüreğin aşk adiyle dağlamaktır.

Tasavvuf, hüsn-ü hulk ile edeptir.

Velî, hüsn-ü edeb itâ-yı Hak’dır.(5)

Şimdi edebi bazı başlıklar altında inceleyelim.

1- Allah’a Karşı Edep:

a) Kulun Allah’a karşı ilk edebi, hiçbir şeyi O’na şirk koşmaksızın O’na iman etmesidir.

“De ki: Gelin size Rabbinizin neyi haram ettiğini okuyayım; Ona hiçbir şeyi ortak koşmayın..”(6)

“Allah’a, Rasulünü ve indirdiğimiz nura iman edin.”(7)

b) Kulun Allah’a karşı diğer bir edebi ise Allah’ı sevmesidir.

“Ey insanlar, aranızda dininden kim dönerse bilsin ki, Allah, kendilerini sevdiği ve onların O’nu sevdiği, insanlara karşı alçak gönüllü, inkarcılara karşı güçlü, Allah yolunda cihad eden, yerenin yermesinden korkmayan bir millet getirir.”(8)

“Mü’minlerin, Allah’ı sevmesi ise çok şiddetli bir sevgidir.”(9)

c) Kulun Allah’a karşı bir diğer edebi ise O’nu noksan sıfatından tenzih etmesidir.

“Öyleyse ey insan, çok büyük olan Rabbinin adını tesbih et.”(10)

“Ey Muhammed, Rabbininin hükmü yerine gelinceye kadar, sabret. Doğrusu Sen, Bizim nezaretimiz altındasın. Kalkarken Rabbini överek tesbih et. Geceleyin ve yıldızlar kaybolurken de O’nu tesbih et.”(11)

d) Kulun Allah’a karşı bir edebi de ölünceye kadar O’na ibadete devam etmesidir.

“Sana yakîn (ölüm) gelinceye kadar Rabbine kulluk et.”(12)

e) Kulun Allah’a karşı yalan uydurmaması ve Allah’a iftira etmemesi de bir edebidir.

“Musa onlara: ‘Size yazıklar olsun, Allah’a karşı yalan uydurmayın. Yoksa sizi azapla yok eder. Allah’a iftira eden hüsrana uğrar’ dedi.”(13)

f) Kulun, bir kötülük yapınca veya kendine karşı bir zulüm işleyince (günah işleyence) Allah’ı hatırlaması ve o söze tövbe etmesi de bir edeptir.

“Onlar, bir kötülük yapınca veya kendi nefislerine haksızlık edince Allah’ı hatırlarlar ve hemen günahlarına tövbe ederler.”(14)

g) Korkarak ve umarak Allah’a dua etmek de Allah’a karşı kulun bir edebidir.

“Ayetlerimize ancak, kendilerine hatırlatıldığı zaman secdeye kapananlar büyüklük taslamayarak rablerini överek yüceltenler, vücutlarını yataklardan uzak tutup korkarak ve umarak Rablerine yalvaranlar ve verdiğimiz rızıklardan sarfedenler inanır.”(15)

h) Gücü yettiği kadar, kulun Allah’tan sakınması (ittika etmesi) de Allah’a karşı kulun edeplerindendir.

“Allah’a karşı gelmekten gücünüz yettiği kadar sakının. Buyruklarını dinleyin, itaat edin..”(16)

ı) Bir diğer edeb ise, kulun Allah’ı çokca zikretmesidir.

“Ey iman edenler, Allah’ı çok zikredin.”(17)

“Beni hatırlayın...”(18)

“.... Allah’ı çok anın ki, kurtuluşa eresiniz.”(19)

i) Allah’ın nimetlerini hatırlayıp, şükretmesi de kulun Allah’a karşı bir edebidir.

“Bana şükredin, nankörlük etmeyin.”(20)

“Ey İman edenler, Allah’ın sizin üzerinizdeki nimetlerini hatırlayın.”

j) Allah, kulunu sınamak için rızkını daralttığı zaman, kulun Allah’a isyan etmemesi ve sabretmesi de bir edebtir.

“Ama onu sınamak için rızkını daraltıp bir ölçüye göre verdiği zaman ‘Rabbim bana ihanet etti’ der.”(21)

k) Allah’tan razı olmakta bir edeptir.

“Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır.”(22)

2- Hz. Rasulullah (s.a.v.)’e Karşı Edep:

a) Birinci edep, Hz. Rasulullah’a iman etmektir.

“Allah’a ve Rasulüne iman edin...”(23)

“Ey kavmimiz, Allah’a çağıran Muhammed’e (s.a.v.)’e uyun ve O’na inanın...”(24)

b) Hz. Rasulullahı (s.a.v.) kendi nefsinden daha çok sevmek.

“Mü’minlerin Peygamber (s.a.v.)’i kendi nefislerinden çok sevmeleri gerekir.”(25)

c) Hz. Rasulullah (s.a.v.)’a salavât getirmekte edeptir.

“Şüphesiz, Allah ve Melekleri, peygamber Muhammed (s.a.v.)’i överler. Ey inananlar, siz de O’nu övün. O’na salat ve selam getirin.(26)

d) Kişinin sesini, Hz. Rasulullah (s.a.v.)’ın sesinden fazla yükseltmemesi de edeptir.

“Ey inananlar, seslerinizi Peygamber (s.a.v.)’in sesini bastıracak şekilde yükseltmeyin...”(27)

e) Her hal ve harekette O’na güzelce uymak da, Hz. Rasulullah’a karşı gösterilmesi gereken bir edeptir.

“De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve sizin günahlarınızı bağışlasın...”(28)

“Ey inananlar! Andolsun ki sizin için Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokca ananlar için Rasulullah en güzel örnektir.”(29)

f) Hz. Rasulullah (s.a.v.) ne verirse almak, neden sakındırırsa da ondan uzak durmak da bir edeptir.

“... Peygamber size ne verirse onu alın, sizi neden men ederse ondan geri durun.”(30)

3- Kur’an-ı Kerim’e Karşı Edep:

a) Kur’an’ın Allah tarafından indirilmiş bir kitap olduğuna iman etmek birinci edeptir.

“(Bu Kur’an) Aziz ve Rahim olan Allah’ın katından indirilmedir.”(31)

b) Kur’an-ı okumak bir edeptir.

“..Müslümanlardan olmakla ve Kur’an okumakla emrolundum...”(32)

“Ey örtünüp bürünen Muhammed! Gecenin yarısında istersen biraz sonra istersen biraz önce bir müddet için kalk ve ağır ağır Kur’an oku.”(33)

c) Kur’an’la amel etmek de, Kur’an’a karşı bir edeptir.

“Kendilerine Tevrat öğretildiği halde, onun gereğini yapmayanların durumu sırtına kitap yüklenmiş merkebin durumu gibidir.”(34)

d) Kur’an okunurken susup dinlemek de edeplerden bir tanesidir.

“Kur’an okunduğu zaman O’na kulak verin ve dinleyin ki merhamet olunasınız.”(35)

e) Kur’an okuyacağı zaman kişinin Allah’a sığınması da Kur’an’a karşı bir edeptir.

“Kur’an okuyacağın zaman, kovulmuş şeytandan Allah’a sığın.”(36)

f) Kur’an üzerinde düşünmek de bir edeptir.

“Bunlar Kur’an-ı düşünmezler mi? yoksa kalpleri kilitli midir?”(37)

g) Kur’an’la parçalayanlardan olmamakta bir edeptir.

“Kur’an’ı işlerine geldiği gibi bölenlere de, kendi kitaplarının bir kısmına inanıp, bir kısmını kabul etmeyen Yahudi ve Hristiyanlara da nitekim kitap indirmiştik. Rabbime andolsun ki hepsini, yaptıklarından sorumlu tutacağız.”(38)

h) Kur’an-ı terketmemek de edeptir.

“Peygamber: Ey Rabbim! Doğrusu benim milletim bu Kur’an-ı terketmişti.”(39)

ı) Kur’an ayetleriyle alay edildiği veya inkar edildiği yerde oturmamak da Kur’an’a karşı takınılması gereken edeplerdendir.

“O size kitapta: Allah’ın ayetlerinin inkar edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde başka bir söze geçinceye kadar onlarla bir arada oturmayın. Yoksa sizde onlar gibi olursunuz diye indirdi.”(40)

Biz bu çalışmamızda, kişinin Allah’a, Hz. Rasulullah’a ve Kur’an’a karşı takınacağı tavırları sadece Kur’an kaynaklı olarak ortaya koymaya çalıştık.

Bu saydığımız ayetler ve bunların mümâsili bir çok ayet, tasavvufun Kur’an’dan beslenen yönünü oluşturur. Tasavvufun, Kur’an ve Sünnetten farklı bir şey sunuyor olduğu zannına kapılmak boş bir vehimdir.

Tasavvufun temeli Kur’an ve Sünnet, amacı güzel ahlâk, metodu sünneti seniyyeye ittiba ve sonucu rızayı Bâridir.

 

Kaynaklar

Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Tasavvuf Mad. s. 696. Rehber Yay., 1997 Ankara, 2) Fatiha/5,  3) Ahzab/21, 4) Zariyat/56, 5) Cebecioğlu, a.g.m., 6) Enam/151, 7) Tegabun/8, 8) Maide/54, 9) Bakara/165, 10) Hakka/52, 11) Tur/48-9, 12) Hicr/99, 13) Taha/61, 14) Al-i İmran/135, 15) Secde/15-6, 16) Tegabun/16, 17) Ahzab/41, 18) Bakara/152, 19) Cuma/10, 20) Bakara/152, 21) Ahzab/9, 22) Fecr/16, 23) Beyyine/8, 24) Ahkaf/31, 25) Ahzab/6, 26) Ahzab/56, 27) Hucurat/2, 28) Al-i İmran/31, 29) Ahzab/21, 30) Haşr/7, 31) Yasin/5, 32) Neml/92, 33) Müzzemmil/1-4, 34) Cuma/5, 35) Araf/204, 36) Nahl/98, 37) Muhammed/24, 38) Hicr/90-93, 39) Furkan/30, 40) Nisa/140.